Иако во најновите изјави не ги именува директно, во претходните месеци властите ги поврзуваа протестите со Иран, а се споменуваше и Русија. Зошто токму овие две држави и дали обвинувањата се засноваат на безбедносни информации или претставуваат политички обид вниманието да се пренасочи од незадоволството на граѓаните?

Албанскиот премиер Еди Рама се соочува со политичка криза што сè потешко може да се претстави како обичен судир меѓу власта и опозицијата. На улиците на Тирана излегуваат студенти, средношколци и млади луѓе кои бараат подобро образование, работни места, справување со корупцијата и политичка одговорност.

Протестите, кои на 17 октомври влегоа во петтиот последователен ден, се проширија и надвор од главниот град. Судирите со полицијата, употребата на солзавец, водени топови и гумени куршуми дополнително ја заострија ситуацијата.

Но во политичките пораки на Рама сè повидливо место зазема тврдењето дека зад немирите стојат и надворешни интереси.

На 16 октомври премиерот зборуваше за странски сили кои, според него, не сакаат мирна и стабилна Албанија. Тој ја поврза ескалацијата на насилството со обидите да се попречи европската интеграција на земјата.

Зошто токму Иран? Конфликт што трае со години

За разлика од општите предупредувања за странско влијание, обвинувањата кон Иран имаат конкретна историска и дипломатска заднина.

Во септември 2022 година Албанија ги прекина дипломатските односи со Техеран, обвинувајќи го за голем кибернапад врз државната дигитална инфраструктура. Иран ја отфрли одговорноста.

Дополнителна причина за конфликтот е присуството на иранската опозициска организација Муџахедини на народот на Иран (МЕК), чии припадници се сместени во Албанија по договор постигнат со посредство на Соединетите Американски Држави.

Техеран со години го критикува албанското гостопримство кон оваа организација, која ја смета за непријателска.

Оттука, тврдењето на Рама дека Иран има интерес да ја ослаби Албанија не е без поширок геополитички контекст. Меѓутоа, постоењето на конфликт меѓу две држави не претставува доказ дека едната ги организира протестите во другата.

Особено важно е што Рама уште во јуни ги поврза протестите на таканаречената „револуција на фламингата“ со иранска хибридна операција.

Тогаш тој тврдеше дека Иран се приклучил на веќе постојното протестно движење преку онлајн кампањи, но не дека првично го создал незадоволството.

Иранското Министерство за надворешни работи ги отфрли обвинувањата.

А зошто Русија? Европската интеграција како аргумент

Руското влијание се појавува во оваа приказна од поинаква причина.

Албанија е членка на НАТО, има изразена прозападна надворешна политика и настојува да стане членка на Европската Унија до 2030 година. Во таква геополитичка позиција, секој обид за дестабилизација може да добие пошироко безбедносно толкување.

Тврдењата за руско мешање се вклопуваат во загриженоста за хибридните закани на Западен Балкан, вклучувајќи дезинформации и обиди за политичко влијание.

Сепак, постои значајна разлика меѓу општата можност за руско влијание во регионот и докажано руско учество во конкретните протести во Тирана.

Во јули, претставници на владејачката Социјалистичка партија ја споменуваа Москва како можен фактор за дестабилизација, а руската амбасада ги отфрли обвинувањата.

Во најновото обраќање од 16 октомври, Рама не изнесе јавно проверливи докази со кои протестното движење директно би се поврзало со руски или ирански структури.

Од корупција и студентски барања до национална безбедност

Тука се отвора најважното политичко прашање: што се менува кога премиерот ќе ја претстави протестната криза како прашање на странско мешање?

Пред сè, се менува рамката во која јавноста ги оценува настаните.

Наместо дискусијата да биде насочена исклучиво кон условите во образованието, невработеноста, корупцијата и одговорноста на институциите, во центарот влегува прашањето дали земјата е изложена на организиран обид за дестабилизација.

Таквиот пристап може да има неколку политички ефекти. Тој ѝ овозможува на власта да се претстави како гарант на стабилноста, да ги поврзе немирите со пошироки безбедносни ризици и да ја нагласи важноста на продолжувањето на европскиот пат.

Тоа не докажува дека обвинувањата се намерно измислени. Но покажува зошто темата за надворешно мешање може политички да ѝ користи на власта во момент кога се соочува со силен внатрешен притисок.

Особено затоа што протестите веќе не се ограничени на традиционалната опозиција.

Рама претходно ја обвинуваше и Грција

Дополнително светло врз ваквата реторика дава анализата на полскиот Центар за источни студии (OSW), објавена на 23 јуни 2026 година.

Според аналитичарите, кога започнала „револуцијата на фламингата“, Рама првично ја обвинил Грција дека се обидува да го спречи развојот на Албанија како конкурентна туристичка дестинација. Подоцна го насочил вниманието кон Иран.

OSW оценува дека албанскиот премиер барал одговорни за протестите надвор од границите на земјата, иако нивната организација и ширењето на незадоволството укажувале на силна домашна основа.

Полскиот аналитички центар истакнува дека за тогашните обвинувања за иранска вмешаност не биле презентирани докази.

Оваа анализа е важна бидејќи покажува дека актуелните изјави не претставуваат изолиран политички настап, туку продолжение на начин на толкување на протестите што се појавил уште во текот на летото.

Проблемот што не може да се објасни со Москва или Техеран

Во меѓувреме, причините за незадоволството на младите стануваат сè повидливи.

Во репортажата на „Дојче веле“ од 16 октомври, младите Албанци зборуваат за економска неизвесност, ниски приходи и чувството дека модернизацијата на земјата не им носи подобар живот.

Додека во Тирана никнуваат луксузни станбени комплекси, многумина од младите не гледаат како со своите плати би можеле да купат стан или да изградат стабилна иднина.

Една 22-годишна студентка по економија го поставува прашањето како воопшто би можела да си дозволи стан во новите висококатници со плата од 540 евра.

Протестите дополнително ги засилија и обвинувањата за корупција, како и противењето на спорниот луксузен туристички проект поврзан со инвестициската компанија на Џаред Кушнер, зетот на американскиот претседател Доналд Трамп.

Токму оваа комбинација од економски проблеми, незадоволство од институциите и недоверба во политичките елити го претвори протестното движење во поширока криза.

Дали странското мешање и домашното незадоволство можат да постојат истовремено?

Не мора да постои исклучив избор меѓу двете објаснувања.

Можно е протестно движење да произлезе од реални домашни проблеми, а потоа странски актери да се обидат да го искористат за сопствени интереси. Таквите сценарија се дел од современите хибридни закани.

Но нивното постоење мора да биде поткрепено со конкретни докази — на пример, идентификувани мрежи за координирани дезинформации, финансиски канали или документирана организациска поврзаност.

Без тоа, обвинувањата остануваат политички тврдења.

Истовремено, насилството на дел од демонстрациите, оштетувањето јавен имот и нападите врз полицијата претставуваат посебни прашања за законска одговорност. Тие сами по себе не докажуваат странско организирање на протестите.

Кризата на Рама е домашна, дури и ако постојат надворешни интереси

За Рама, политичкиот предизвик е двоен. Од една страна, мора да покаже дека институциите можат да ја зачуваат безбедноста. Од друга, се соочува со генерација која бара резултати во образованието, економијата и борбата против корупцијата.

Неговото предупредување за странски сили може да се разбере и како безбедносна порака и како политичка стратегија за зачувување на поддршката. Но достапните докази не дозволуваат со сигурност да се утврди која од овие две цели преовладува.

Албанија има реален конфликт со Иран и јасно дефинирана прозападна геополитичка ориентација, која може да биде предмет на надворешни притисоци. Но незадоволството на младите има сопствени, документирани причини.

Затоа клучното прашање не е само дали Русија и Иран имаат интерес од нестабилна Албанија, туку дали обвинувањата за нивно мешање можат да објаснат зошто толку многу млади Албанци повеќе не веруваат дека нивната иднина ќе биде подобра со сегашната власт.

И сè додека нема докази што ги поврзуваат странските сили со конкретните протести, одговорите за причините за кризата треба да се бараат пред сè во самата Албанија.