Ако американскиот министер за одбрана Пит Хегсет го спроведе планот погубувањето на војникот Нидал Хасан да биде јавно пренесувано, Соединетите Американски Држави би се приклучиле на малата група држави и вооружени актери што во последните години извршувале јавни егзекуции. Хасан, кој бил радикализиран под влијание на екстремистичкиот ислам, е осуден за убиството на 13 лица во воената база Форт Худ во Тексас.

Според податоците на организацијата Амнести интернешнал, Иран и Авганистан се меѓу ретките земји во кои и понатаму систематски се извршуваат смртни казни пред јавноста. Талибанските власти во Авганистан извршиле шест јавни погубувања во 2025 година, додека во Иран биле регистрирани 11, наведува организацијата.

Во април минатата година, талибанците погубиле четворица мажи обвинети за убиства во три различни градови. Сите биле стрелани пред бројна публика на јавни спортски стадиони. Ваквите егзекуции биле вообичаени и за време на претходното владеење на талибанците кон крајот на 1990-тите години, кога властите, како и денес, тврделе дека им претходеле соодветни судски постапки.

Во јули, иранските власти обесиле двајца млади мажи обвинети за убиство на полицајци на централен плоштад во Исфахан. Организациите за човекови права документирале околу 30 јавни погубувања во Иран во последните пет години, а според текстот, практиката се интензивирала во последните месеци, по масовните граѓански немири и војната со САД и Израел. Историски гледано, во Иран за некои погубувања се користеле кранови како импровизирани бесилки.

Саудиска Арабија, според достапните информации, ја напуштила практиката на јавни погубувања по децении во кои осуденици биле обезглавувани на плоштад во главниот град Ријад, а повремено и во други градови.

Јавните егзекуции како средство за заплашување

Правните експерти и историчарите наведуваат дека јавните погубувања можат да имаат различни цели. Во земји каде што владеењето на правото е слабо или постои недоверба во кривичноправниот систем, властите можат да ги користат за да ги убедат граѓаните дека сторителите на кривични дела ќе бидат казнети. Воедно, ваквите јавни спектакли можат да послужат како средство за заплашување на населението.

На јавни егзекуции прибегнувале и вооружени милитантни групи, кои на тој начин се обидувале да го зацврстат својот авторитет. Исламска држава, која од 2014 до 2019 година контролираше големи делови од Ирак и Сирија, извршила илјадници погубувања за наводни прекршоци, од хомосексуалност до кражба. Многу од нив биле извршени пред публика или биле снимани.

Дел од егзекуциите биле внимателно режирани за да создадат спектакл наменет за емитување. Целта била да се заплашат непријателите и потенцијалните противници, но и да се радикализираат постојните приврзаници на Исламска држава и да се привлечат нови.

Во октомври 2025 година, додека Хамас се обидувал повторно да воспостави контрола врз населението во Газа, организацијата јавно погубила шестмина мажи осомничени за соработка со Израел. Хамас и во 2017 година погубил тројца мажи обвинети за истото дело, а настанот делумно бил пренесуван во живо на Фејсбук.

Погубувањето на Нидал Хасан е закажано за 3 декември

Погубувањето на мајорот Нидал Хасан, поранешен воен психијатар, во базата Форт Худ во Тексас би било првото јавно погубување во САД по повеќе децении. Во Соединетите Американски Држави јавните егзекуции главно биле укинати во текот на 1930-тите години.

Сепак, во 2001 година, на дел од преживеаните и на членовите на семејствата на жртвите им било дозволено да присуствуваат на погубувањето со смртоносна инјекција на Тимоти Меквеј. Тој бил осуден за бомбашкиот напад врз зградата на федералната влада во Оклахома Сити во 1995 година.

Погубувањето на Хасан е закажано за 3 декември. Хегсет, кој има овластување да одлучува за начинот на извршување на смртната казна, изјавил дека таа „секако“ ќе биде извршена во истото време и на истото место каде што Хасан го извршил нападот пред 17 години. Според неговата изјава, ќе се користи огнено оружје, исто како што Хасан го користел за време на нападот.

Хасан сè уште може да поднесува жалби во рамките на цивилниот федерален судски систем, што би можело да го одложи погубувањето за неколку години. Затоа, најавениот датум не значи дека егзекуцијата сигурно ќе се случи тогаш.

Повеќе од 2.700 погубувања во светот во 2025 година

Според Амнести интернешнал, во текот на 2025 година во светот биле извршени 2.707 погубувања – највисок забележан број од 1981 година и зголемување од околу две третини во однос на претходната година. Наглиот раст главно се должи на повеќе од 2.100 погубувања во Иран, што претставува најголем број извршени смртни казни во таа земја во последните неколку децении.

Од организацијата оценуваат дека властите ја ставаат смртната казна во центарот на, како што ги нарекуваат, недоволно заснованите наративи за јавната безбедност и острата борба против криминалот, со цел да ја зацврстат контролата, да ја демонстрираат моќта на државата и да остварат политички придобивки.

„Овој тренд беше најизразен во државите во кои властите ја зацврстија својата моќ со ограничување на просторот за граѓанско дејствување, замолчување на неистомислениците и непочитување на заштитните механизми утврдени со меѓународното право и стандардите за човекови права“, наведува организацијата во својот извештај.