На далечната страна на Месечината научниците открија огромна магнетизирана карпеста структура, скриена под површината, која може да понуди нови докази дека Месечината пред повеќе од четири милијарди години имала сопствено магнетно поле.
Истражувачкиот тим ги анализирал податоците од неколку лунарни мисии и открил структура која е значително погуста и посилно магнетизирана од околниот терен. Студијата, објавена на 23 септември во списанието „Science Advances“, сугерира дека станува збор за древен вулкански комплекс.
Структурата е широка околу 60 километри и дебела приближно 9 километри. Научниците проценуваат дека настанала пред околу 4,2 милијарди години, во период кога Месечината сè уште имала интензивна вулканска активност.
Според авторите, карпата се магнетизирала додека магмата од внатрешноста на Месечината се ладела и стврднувала. Нејзината магнетизација укажува дека во тоа време околу Месечината постоело магнетно поле.
Проценката е дека тоа поле имало сила од околу една петтина до една третина од денешното магнетно поле на Земјата.
Дали Месечината некогаш имала сопствен „штит“?
Магнетното поле на Земјата создава магнетосфера која го штити планетарниот простор од сончевиот ветер и дел од космичкото зрачење. Земјиното поле се создава преку движењето на растопен метал во надворешното јадро – процес познат како динамо-ефект.
Научниците долго време претпоставуваат дека нешто слично можело да се случува и во внатрешноста на Месечината.
Нејзиното магнетно поле, доколку навистина постоело, со текот на времето ослабнало додека внатрешноста на Месечината се ладела. Податоците од НАСА покажуваат дека полето значително ослабнало пред околу 3,2 милијарди години.
Но, токму кога и колку долго било активно тоа поле останува предмет на научна дебата.
„Расправа за ова постои уште од 1970-тите, кога мисиите „Аполо“ за првпат донесоа примероци од Месечината што покажаа траги од магнетно поле“, вели коавторката на студијата Ана Мителхолц од Швајцарскиот федерален институт за технологија во Цирих (ЕТХ Цирих).
Долго време преовладувало мислењето дека лунарното динамо било активно приближно од пред 4,25 до пред 3,5 милијарди години. Но, поновите анализи на примероците од „Аполо“ не секогаш успевале да најдат магнетен сигнал од тој период.
Токму затоа новото откритие е интересно: научниците не се потпирале на примероци донесени на Земјата, туку на податоци собрани директно од орбитата.
Што откриле сондите?
Тимот комбинирал податоци од повеќе мисии на НАСА и други вселенски агенции, меѓу кои „Лунар Проспектор“, лансиран во 1998 година, јапонската сонда „Кагуја“ од 2007 година и мисијата „ГРАИЛ“ од 2011 година.
Клучот бил во комбинирањето на два различни вида мерења.
Гравитациските податоци им овозможиле на научниците да ја проценат густината и структурата на карпата под површината, додека магнетните мерења покажале колку е силно магнетизирана.
На тој начин истражувачите не анализирале само магнетен сигнал, туку можеле да моделираат каква структура најверојатно го создава.
Тоа е важно и затоа што примероците од „Аполо“ биле извадени од нивниот геолошки контекст пред повеќе од половина век. Нивниот магнетен запис, велат истражувачите, можел да биде променет од загревање, удари или дури и од ракување и складирање во лабораторија.
Месечевите „вртлози“ можеби кријат трага
Истражувањето открило и интересна поврзаност меѓу магнетните аномалии и таканаречените месечеви „вртлози“ – необични, посветли области на површината.
Научниците забележале дека овие формации често се појавуваат во близина на места со магнетни аномалии.
Една од главните хипотези е дека локалните магнетни полиња го одбиваат сончевиот ветер и така ја намалуваат ерозијата на површината. Доколку ова се потврди, ваквите региони би можеле да бидат интересни и за идните мисии на Месечината.
„Месечевите вртлози би можеле во иднина да помогнат во идентификувањето области кои се подобро заштитени од сончевиот ветер“, вели главниот автор на студијата, Си Јанг, докторанд на ЕТХ Цирих.
Прашањето сега не е само дали имало динамо – туку како функционирало
Новото истражување не може да каже колку долго траело древното магнетно поле, ниту точно како малото месечево јадро можело да создаде толку силен магнетен ефект.
Претходни истражувања понудиле различни можни објаснувања. Едно истражување од 2025 година сугерирало дека удар на голем астероид можел привремено да го засили постоечкото магнетно поле. Друга студија, објавена годинава и базирана на примероци од „Аполо“, укажала дека јачината на полето можела да се менува поради процеси во внатрешноста на Месечината.
Затоа новото откритие не ја затвора научната дебата. Напротив – ја поместува.
Наместо прашањето „Дали Месечината некогаш имала магнетно поле?“, научниците сега се соочуваат со посложеното прашање: како функционирал тој древен лунарен динамо и колку долго можел да опстои?
Истражувачите сметаат дека идните мисии, вклучително и американската програма „Артемида“ и кинеската „Чан’е“, би можеле да донесат нови податоци.
А одговорот не е важен само за разбирањето на Месечината. Тој би можел да помогне и во откривањето како се развивале други мали карпести и ледени тела во Сончевиот систем.
Мета опис:
