По изборниот пораз на републиканците на меѓуизборите, Доналд Трамп има нов политички мотив да покаже дека може да го исполни ветувањето за завршување на војната во Украина. Во обидот да се наметне како мировен посредник, американскиот претседател би можел да биде подготвен на поголеми отстапки и кон Москва и кон Киев, оценува Михајло Копања, доцент на Факултетот за безбедност, во анализа за „Еуроњуз Србија“.

Според него, локалното примирје меѓу Русија и Украина, во чие постигнување учествувала и првата дама на САД, Меланија Трамп, може да се толкува и како хуманитарен потег и како политички сигнал од Вашингтон. Тоа било и своевиден тест за можноста да се постигне поширок договор со американско посредништво.Копања оценува дека ограниченото примирје имало релативно мало политичко и стратешко значење за трите страни, поради што секоја од нив можела да извлече одредена корист без да преземе голем политички ризик.

Сепак, смета дека истиот модел тешко може да се примени за целосно завршување на војната.

На Трамп му треба мир и поради внатрешната политикаУлогата на Меланија Трамп во поврзувањето на руските и украинските претставници, според Копања, треба да се гледа како комбинација од хуманитарна иницијатива и политички потег.

„Ова не беа преговори на високо ниво на кои на масата седеа претседателите. Стануваше збор за првата дама на САД. Од една страна се гледа улогата на Америка како посредник, но без истото политичко оптоварување. На некој начин, ова е пробен балон дека договор со посредство на САД е можен“, објаснува Копања.

Тој посочува дека, според сигналите што доаѓаат од Украина, Русија го искористила примирјето за прегрупирање на силите и испраќање нови трупи на фронтот. За Украина, пак, договорот е значаен затоа што покажува подготвеност одредени стратешки цели да се стават во втор план заради безбедноста и добросостојбата на населението.

Вашингтон, истовремено, добил можност да покаже дека предизборните ветувања на Трамп за американската улога во воспоставувањето мир можат да се претворат во конкретни резултати.

Иако Трамп најавува дека војната наскоро би можела да заврши и дека е можен „одличен договор што ќе ја вклучи цела Европа“, Копања е скептичен кон ваквите изјави.

„Ако ги мериме зборовите на Трамп во последните три-четири години, ќе видиме дека тој вакво нешто изјавуваше речиси еднаш месечно. Во последната година и половина, изјавата дека сме блиску до договор ја слушнав најмалку 28 пати“, вели тој.

Сепак, околностите се промениле. По изборниот пораз на републиканците, на Трамп му е потребно да покаже дека може да придонесе за мир без директно ангажирање на американската војска.Според Копања, една од причините за лошиот изборен резултат на републиканците е и тоа што САД, и покрај предизборните ветувања, продолжиле да се однесуваат како глобален полицаец.

„На Трамп навистина му е потребно, пред сè пред своите гласачи, а особено пред најтврдото крило на МАГА-движењето, да покаже дека може да придонесе за мир без директно вклучување на сопствените воени сили. Мислам дека е подготвен на поголеми отстапки, кои и Русија и Украина се обидуваат да ги искористат“, наведува Копања.

Мирот ѝ е потребен на администрацијата на Трамп и поради внатрешнополитичките причини, но и поради обидот повторно да го зајакне легитимитетот на САД како светски лидер.Европа не сака да остане надвор од преговорите.

Едно од клучните прашања е дали европските земји ќе прифатат да бидат изоставени од преговорите за иднината на Украина.„Не сум сигурен колку Европа ќе биде подготвена да биде пион и да стои настрана во целиот овој процес. Европа мора да биде на преговарачката маса“, нагласува Копања.

Според него, зајакнувањето на демократите во Конгресот би можело дополнително да ги искомплицира плановите на Трамп за билатерални или трилатерални преговори, во кои би можела да биде вклучена и Кина.Сепак, не е сигурно колку демократите навистина би можеле да го ограничат претседателот во надворешната политика, со оглед на овластувањата што ги има шефот на државата.

Замрзнувањето на фронтот би било особено скапо за УкраинаКопања смета дека моделот на локално примирје тешко може да се прошири на целата линија на фронтот. Причината е многу поголемиот политички и стратешки товар што таквиот договор би го носел за двете страни.Тој потсетува дека станува збор за ограничено примирје кое, според неговата оценка, првпат од почетокот на војната во Украина навистина било почитувано од двете страни.

Но, проширувањето на договорот на целиот фронт би можело да значи замрзнување на конфликтот и прифаќање на постојните линии на разграничување. За Украина тоа би претставувало особено тежок политички и територијален компромис.

„Тоа е многу блиску до идејата за демилитаризирана зона, односно запирање на борбите и замрзнување на линиите на фронтот, за што се зборува со месеци. Тоа носи сериозен товар за двете страни, но многу повеќе за Украина, бидејќи фактички би значело признавање на она што Русија го окупираше“, објаснува Копања.

Таквиот договор би подразбирал прифаќање на територијалните загуби, не само во Донбас и на Крим, туку и во други украински региони.Поради тоа, тој смета дека Киев нема лесно да прифати пошироко примирје под такви услови.

„Ќе добиеме замрзнат конфликт, еден вид примирје што би било многу скапо, пред сè за Украинците. Мислам дека тие нема да бидат подготвени да го прифатат“, вели Копања.Сепак, тој не ја исклучува можноста за делумни договори, особено во однос на енергетската инфраструктура и трговијата преку Црното Море.

Енергетиката и Црното Море како можни точки на договорОсврнувајќи се на изјавата на германскиот канцелар Фридрих Мерц дека локалното примирје би можело да послужи како модел за прекин на нападите врз енергетската инфраструктура и во тие области, Копања оценува дека таквото сценарио е пореално од прекин на војната на целиот фронт.

Енергетската инфраструктура и Црното Море се важни точки во долготрајната војна на исцрпување. Двете страни се обидуваат да го ослабат противникот и материјално и психолошки.

„Ниту едната ниту другата страна нема да признае дека намерно ја напаѓа енергетската инфраструктура, но тоа е еден од начините за исцрпување на населението во двете држави“, посочува Копања.

Црното Море, исто така, има големо економско и стратешко значење. Русија преку него извезува енергенси, додека Украина извезува жито и прехранбени производи.Поради тоа, договорот за прекин на нападите врз енергетската инфраструктура и овозможување непречена трговија преку Црното Море би можел да биде во интерес на двете страни, доколку проценат дека придобивките се поголеми од воените загуби.

„Постои можност за договор ако двете страни гледаат корист од него. Во двата случаи, може да им се исплати да прифатат таканаречено секторско примирје во енергетиката и трговијата преку Црното Море, бидејќи предностите што би ги добиле на тие полиња може да ги надминат конкретните стратешки и тактички придобивки на бојното поле“, заклучува Копања.