Додека европските градови со години ги враќаат улиците на пешаците, велосипедистите и локалните заедници, Скопје се подготвува за слична урбана промена. Дебар Маало, едно од најживите и најпрепознатливи скопски соседства, треба етапно да добие улици со ограничен автомобилски сообраќај, контролирани пристапи и повеќе простор за безбедно движење на граѓаните.

Проектот на Општина Центар предвидува постепено воведување посебен сообраќаен режим, почнувајќи од три улици – „Донбас“, „Андон Дуков“ и „Алберт Ајнштајн“. Идејата е да се намали транзитниот сообраќај, да се заштитат паркинг-местата за жителите и да се создаде попријатна средина за пешачење, возење велосипед и секојдневен живот.

Ако проектот ги даде очекуваните резултати, Дебар Маало може да стане пример за трансформација и на други скопски населби, како Буњаковец, Капиштец и просторот околу Градскиот парк.

Европските искуства покажуваат дека ваквите промени не се само сообраќајни решенија. Тие можат да го подобрат квалитетот на животот, да го намалат загадувањето и да создадат нови можности за локалните бизниси.

Љубљана го направи тоа пред речиси две децении – денес има над 10 хектари пешачки центар

Главниот град на Словенија е еден од најдобрите регионални примери за постепено ослободување на централните градски улици од автомобили.

Трансформацијата започна во 2007 година, кога градските власти го ограничија моторниот сообраќај на Прешерновиот плоштад и улицата „Волфова“.

Промените продолжија со уредување нови пешачки површини, реконструкција на јавните простори и поврзување на двата брега на Љубљаница.

Според Европската опсерваторија за урбана мобилност, пешачката зона во центарот на Љубљана е зголемена за 620 проценти во однос на 2007 година. Денес опфаќа околу 10 хектари, со дополнителни три хектари каде што е дозволен ограничен локален сообраќај.

Особено интересно е што стравувањата дека ограничувањето на автомобилите ќе им наштети на продавниците и угостителските објекти не се оствариле според европската анализа. Напротив, пешачкиот центар станал попривлечен и за жителите и за туристите.

Љубљана покажува дека градските улици можат да станат места за средби, културни настани, прошетки и секојдневни активности, наместо да служат претежно за транзит на автомобили.

Гент го намали транзитниот сообраќај и го зголеми користењето велосипеди

Белгискиот град Гент воведе голема сообраќајна реорганизација во 2017 година, откако анализите покажаа дека речиси 40 проценти од автомобилите во центарот само транзитирале низ градот.

Наместо целосна забрана за автомобили, градот воспостави шест сообраќајни сектори и го пренасочи транзитот кон обиколниците.

Со новиот режим беа променети сообраќајните насоки на околу 80 улици, а 14 локации беа затворени за најголемиот дел од моторниот сообраќај.

Резултатите, според градските власти, вклучуваат помалку сообраќајни несреќи, подобар квалитет на воздухот, намалена бучава и поголемо користење велосипеди.

Уделот на велосипедскиот сообраќај во Гент пораснал од 22 проценти во 2012 година на околу 34 проценти според поновите градски податоци. Овој раст е резултат на поширока велосипедска и сообраќајна политика, а не исклучиво на една мерка.

Токму искуството на Гент е особено релевантно за Дебар Маало.

Целта не мора да биде целосно исфрлање на автомобилите, туку организирање на сообраќајот така што жителите, службите за итна помош и доставувачите ќе имаат пристап, додека непотребниот транзит ќе се намали.

Барселона ги претвора улиците во зелени коридори – 85 проценти повеќе простор за пешаците

Барселона го развива концептот на таканаречени „суперблокови“, односно урбани целини во кои пешаците имаат предност, а автомобилскиот сообраќај е ограничен.

Идејата е дел од улиците што претходно биле наменети за возила да се претворат во зелени јавни простори.

Истражување објавено во „European Journal of Public Health“ во август 2026 година покажува дека проектот за зелени коридори во дел од Барселона овозможил зголемување на просторот за пешаци за 85 проценти.

Во опфатените улици зелените површини се зголемиле во просек за 12 проценти, бројот на дрвјата пораснал за 68 проценти, а биле создадени повеќе од 11.000 квадратни метри нов зелен простор.

Поставени се и речиси 800 клупи, 48 маси и 47 детски простори за игра.

Истражувањето утврдило значителни подобрувања во повеќе показатели за квалитетот на јавниот простор, вклучувајќи ја безбедноста, зеленилото и условите за социјална интеракција.

Искуството на Барселона покажува дека ограничувањето на автомобилскиот сообраќај може да биде почеток на пошироко урбанистичко преуредување.

Дебар Маало започнува со три улици, а планот предвидува девет контролирани пристапи

Општина Центар најавува етапна реализација на проектот, кој првично беше замислен со ограничување на сообраќајот од петок во 18 часот до недела на полноќ.

Според најновите информации, првата фаза ќе ги опфати улиците „Донбас“, „Андон Дуков“ и „Алберт Ајнштајн“.

Во поширокиот план е предвидено поставување девет рампи, со посебен режим за жителите што живеат во маалото.

Резидентите ќе користат посебни дозволи за пристап, а за доставата на стока се предвидени утрински термини и ограничувања за тешки возила.

Целта е да се намали притисокот од автомобили што доаѓаат во маалото само за паркирање или транзит, без да се наруши секојдневното функционирање на соседството.

Проектот сè уште ја чека потребната официјална согласност од Министерството за внатрешни работи.

Од Општина Центар очекуваат, доколку постапките се одвиваат според планот, документацијата да биде подготвена до крајот на февруари 2027 година, а во март да биде распишан тендерот за изведувач.

Тоа значи дека станува збор за најавена, а не веќе реализирана промена.

Помалку автомобили, повеќе живот во маалото

Дебар Маало е едно од скопските соседства со силен локален идентитет, бројни кафулиња, ресторани, мали продавници и јавни простори во кои секојдневно се среќаваат жителите и посетителите.

Токму затоа внимателно организираниот сообраќај може да биде значајна придобивка.

Помалку транзитни автомобили би можеле да значат побезбедни улици за децата, попријатни пешачки маршрути, помала бучава и подобра пристапност до локалните содржини.

За угостителите и малите бизниси, попријатната пешачка средина може да биде дополнителна предност, како што покажуваат искуствата од некои европски градови.

Сепак, успехот ќе зависи од добра организација на доставата, пристапот за жителите, противпожарните и медицинските служби, како и од спречувањето сообраќајниот метеж едноставно да се префрли на соседните улици.

Затоа етапниот пристап има смисла: овозможува да се следат резултатите, да се направат корекции и новиот режим постепено да се приспособува на реалните потреби.

Од Дебар Маало до поинакво Скопје

Љубљана, Гент и Барселона покажуваат дека современите градови сè повеќе го мерат квалитетот на урбаниот живот не според бројот на автомобили што можат да поминат низ центарот, туку според просторот што им го нудат на луѓето.

Во Скопје, трансформацијата може да започне од три улици.

Ако пилот-проектот во Дебар Маало успее, моделот би можел да биде применет и во Буњаковец, Капиштец и други делови од Општина Центар.

Тоа би бил чекор кон град во кој движењето пеш или со велосипед не е отежнат избор, туку природен дел од секојдневието.

Европското искуство покажува дека за ваква промена не е секогаш неопходна изградба на нова инфраструктура од големи размери. Понекогаш доволно е поинаку да се организира просторот што градот веќе го има.

Ако Дебар Маало стане побезбедно, потивко и попријатно соседство, неговата трансформација може да биде важен пример за идниот развој на Скопје.