На улиците на Франција, меѓу транспарентите, паролите и знамињата, сè почесто се појавува црно знаме со насмеан череп и сламена шапка. За љубителите на јапонската манга и аниме-серијата „One Piece“, неговото значење е добро познато. Станува збор за пиратското знаме на Сламените пирати, симбол што од измислениот свет на стрипот се пресели во реалните политички протести.

Знамето се појавуваше и на протестите во Франција во септември минатата година, а повторно се најде меѓу студентските демонстрации и уличните собири низ земјата. Слични сцени се забележани и во Белгија, Италија и Грција. Но симболот одамна ги надмина европските граници: бил забележан и на протести во Непал, Индонезија, Филипините, Мароко и други земји.

Како едно пиратско знаме од популарна јапонска манга стана меѓународен симбол на отпорот?

Пирати што се борат против угнетувањето

„One Piece“ е манга на јапонскиот автор Еиичиро Ода, чие објавување започна во 1997 година. Приказната ги следи авантурите на групата пирати предводена од Монки Д. Луфи, кои се спротивставуваат на моќниците и на неправдите во светот во кој живеат.

Иако станува збор за фикција, во средиштето на приказната се теми што лесно се препознаваат и надвор од страниците на стрипот: слободата, солидарноста, отпорот кон авторитарната власт и борбата против корупцијата. Токму затоа знамето на Сламените пирати, познато како „Џоли Роџер“, добива ново значење кога ќе се појави на протест.

Манга-серијата прерасна во светски феномен, со повеќе од 500 милиони продадени примероци и преводи на десетици јазици. Покрај аниме-серијата, според неа се снимени филмови и играна серија за „Нетфликс“. Во Франција, каде што „One Piece“ има особено голема публика, мангата е меѓу најпопуларните изданија од овој вид.

За младите демонстранти, знамето не е само препознатлива референца од омилената серија. Тоа е начин преку познат визуелен јазик да се изрази незадоволство од политичките и општествените структури.

Од студентските протести до борбата за демократски права

Знамето на „One Piece“ се појавува во различни контексти: на студентски протести, демонстрации против полициска бруталност, собири против ограничувањето на пристапот до социјалните мрежи и пропалестински протести.

Иако причините за протестите не се исти, симболот им овозможува на учесниците да испратат порака што ја надминува конкретната тема. За дел од младите, тој претставува отпор кон неправдата, а за други – надеж дека постои можност за поинаков свет.

Овој феномен е особено значаен за генерацијата Зет, која порасна во дигитална средина и често ги користи референците од филмовите, игрите, музиката и анимето за да ги изрази своите ставови. Симболите од поп-културата можат да пренесат порака брзо и разбирливо, без оглед на јазичните и националните граници.

Кога истото знаме се појавува на протести во различни земји, тоа создава чувство на препознавање и солидарност меѓу луѓе што можеби немаат исти политички барања, но споделуваат незадоволство од одредени форми на моќ и контрола.

Дополнителна предност е тоа што ваквите симболи не се создадени како официјални пароли на политички движења. Тие потекнуваат од фиктивни светови и можат да се користат за различни каузи, што им овозможува на демонстрантите да изградат сопствен визуелен идентитет.

Кога фикцијата станува политичка порака

Знамето од „One Piece“ не е единствениот пример за симбол од поп-културата што добил политичко значење. Во изминатите петнаесетина години, ликови, маски и гестови од филмови, книги и интернет-мемиња се појавуваа на протести низ светот.

Маската од „В како Вендета“

Маската со ликот на Гај Фокс од филмот „В како Вендета“ стана еден од најпрепознатливите симболи на дигиталниот активизам. Ја користеше хактивистичката група „Анонимус“, а масовно се прошири за време на движењето „Окупирај го Волстрит“ во 2011 година. Маската симболизираше отпор кон корупцијата и моќта на институциите, а истовремено овозможуваше прикривање на идентитетот на демонстрантите.

Трите прста од „Игрите на гладните“

Во романите на Сузан Колинс и филмските адаптации на „Игрите на гладните“, гестот со три кренати прста е знак на почит и солидарност со угнетените. Подоцна се појави на реални протести, меѓу другото во Тајланд по воениот удар во 2014 година и во Хонг Конг за време на демонстрациите за демократски права. Гестот од фиктивната борба против авторитарната власт стана препознатлив знак на отпор.

Црвените наметки од „Приказната на слугинката“

Во 2017 и 2018 година, жени во САД носеа црвени наметки и бели капи инспирирани од романот на Маргарет Атвуд „Приказната на слугинката“. Костимите беа протест против законите и политиките што ги ограничуваат репродуктивните права на жените. Симболиката се прошири и во други земји, вклучително и во Аргентина, каде што се користеше во демонстрациите за правото на абортус.

Џокер – лицето на гневот

За време на протестите во Либан во 2019 година, дел од демонстрантите го користеа ликот на Џокер, инспирирани од изгледот на Хоакин Феникс во филмот од истата година. Шминката стана визуелен израз на гневот кон политичкиот систем и економските мерки, а воедно им овозможуваше на демонстрантите да го прикријат својот идентитет.

Пепе Жабата – од интернет-меме до протестен симбол

Ликот на зелената жаба Пепе првично беше создаден од американскиот карикатурист Мет Фјури во 2005 година. Подоцна, делови од американската крајна десница го присвоија ликот, кој се поврза и со расистички и антисемитски содржини. Фјури јавно се спротивстави на ваквата употреба. Во 2019 година, пак, демонстрантите во Хонг Конг го презедоа симболот и му дадоа поинакво значење во протестите за демократија.

Поп-културата како заеднички јазик на отпорот

Употребата на знамето од „One Piece“ покажува дека културата и политиката не се одвоени светови. За младите активисти, референците од популарните приказни се начин да ги изразат своите стравови, надежи и незадоволство, но и да пронајдат заеднички јазик со луѓе што живеат далеку од нив.

Во дигиталната ера, еден симбол може да се пресели од манга-страниците на социјалните мрежи, а потоа и на улиците на сосема различни градови. Неговото значење не останува непроменето: секое движење му дава нов контекст и го поврзува со сопствените барања.

Токму во тоа е силата на ваквите симболи. Тие не бараат сите да ја знаат истата приказна или да се согласуваат околу секое политичко прашање. Доволно е да препознаат заедничка порака – дека слободата, достоинството и отпорот кон неправдата не се теми резервирани само за измислените светови.