Сега се познати речиси сите детали: во пријавата до Комисијата за хартии од вредност, SpaceX ја утврди фиксната цена на акцијата од 135 долари по парче. Планот е да се соберат околу 75 милијарди долари преку продажба на 555,6 милиони акции, што би бил најголемиот IPO во историјата на САД – двојно поголем од оној на Aramco од 2019 година. Тргувањето на Nasdaq под ознаката SPCX се очекува на 12 јуни.
SpaceX ја започна кампањата со видео презентација во која финансискиот директор Брет Џонсен ја објаснува поврзаноста меѓу ракетната технологија, сателитската мрежа и вештачката интелигенција.
Јасно е и кој би можел најмногу да заработи: Илон Маск, раните инвеститори, вработените и посредничките банки. По цена од 135 долари, богатството на Маск би се проценило на околу 988 милијарди долари, што го доближува до статусот на прв билионер. Но останува прашањето дали и малите инвеститори навистина можат да заработат.
Колку добиваат малите инвеститори?
За малите инвеститори е резервиран невообичаено голем дел – околу 30% од понудените акции, наспроти вообичаените 5–10%. Тоа би изнесувало околу 22,5 милијарди долари, односно приближно 166 милиони акции.Пристапот оди преку брокерски платформи како Robinhood, Fidelity, Charles Schwab, SoFi и E*Trade. Сепак, тоа не значи сигурна добивка брокерите предупредуваат дека цената од 135 долари може да исчезне веднаш по отворањето на тргувањето и брзо да порасне.
Коментаторите предупредуваат дека SpaceX може да стане „meme акција“, водена повеќе од еуфорија отколку од реални резултати.
Може ли акцијата да се резервира однапред?
Можно е да се побара алокација преку брокери како Fidelity, но пристапот оди преку лотарија. Тоа значи дека од побараните, на пример, 1.000 долари, инвеститорот може да добие само мал дел.
Доколку не добие алокација, акциите се купуваат по пазарна цена по отворањето, најчесто по повисока вредност. Околу 70% од понудата оди кај институционални инвеститори. До 5% е резервирано за вработени и нивни блиски лица, често без стандардни ограничувања за продажба (lockup).
Дел од најбогатите клиенти на големите банки исто така добиваат повластен пристап. Банкарските посредници заработуваат околу половина милијарда долари.
Кој ја контролира компанијата по излегувањето?
Акциите од класа А носат еден глас, додека Маск преку класа Б (10 гласови по акција) задржува над 82% од гласачката моќ. Со тоа практично ја задржува контролата врз компанијата. За разлика од стандардната практика, цената е однапред фиксирана без ценовен опсег. Тоа го отстранува механизмот за проценка на побарувачката и го отежнува оценувањето дали 135 долари е скапо или евтино.
Проценетата вредност на SpaceX достигнува 1,8 билиони долари, што ја става меѓу највредните компании во светот. Критичарите, сепак, тврдат дека проценката не ги следи реалните резултати и се базира на очекувања, а не на профитабилност.
Финансиски ризици и идни приходи
Компанијата лани имала нето загуба од 4,94 милијарди долари, со приходи од 18,7 милијарди. Во првиот квартал од 2026 година загубата дополнително се зголемила. Како идни извори на приходи се наведуваат сателитска поврзаност со мобилни телефони, AI инфраструктура во орбита, производство на чипови и идни бази на Месечината и Марс.
Дел од очекуваните приходи доаѓа од договор со Anthropic вреден 1,25 милијарди долари месечно, иако неговата долгорочна стабилност е неизвесна.
Кога акциите ќе излезат на пазарот?
Поголемиот дел од акциите ќе остане заклучен најмалку шест месеци, а акциите на Маск дури 366 дена. Помал дел може да се појави на пазарот по првиот квартален извештај или по исполнување на одредени услови за раст на цената.
IPO на SpaceX претставува историски финансиски настан, но и високоризична инвестиција. Додека институционалните инвеститори имаат предност, малите инвеститори влегуваат во пазар со фиксна почетна цена, но со потенцијално многу висока нестабилност.
