Европската унија денеска официјално го започнува спроведувањето на долгоочекуваниот Пакт за миграција и азил, сеопфатен и револуционерен законодавен пакет со кој се воспоставуваат заеднички правила за управување со миграциските текови. Како што пренесува новинската агенција „ХИНА“, овој историски пакет кој содржи десет законски акти почнува да се применува во сите земји членки на Унијата, по цели осум години исцрпувачки политички преговори. Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, изјави дека пактот конечно овозможува побезбедни надворешни граници и поефикасни процедури за враќање на нерегуларните мигранти. Европскиот комесар за внатрешни работи и миграција, Магнус Брунер, дополнително потенцираше дека со ова дефинитивно се средува европската куќа, создавајќи чисти законски услови самата Европа да одлучува кој може да влезе на нејзина територија.
Задолжителна солидарност и финансиски квоти
Клучниот и воедно најчувствителен дел од новата реформа се заснова на воведувањето задолжителна солидарност меѓу членките на Европската унија во ситуации кога некои од нив се соочуваат со непропорционален миграциски притисок. Според новите правила, сите држави ќе мора да изберат еден од трите начини за поддршка: директно прифаќање на дел од барателите на азил, уплата на финансиски придонеси во заедничкиот фонд или испраќање техничка поддршка и експерти на терен.
Четирите медитерански земји кои се изложени на најсилен удар, Кипар, Грција, Италија и Шпанија, веќе имаат право да аплицираат за итна помош од овој фонд, што за периодот до крајот на 2026 година подразбира преместување на 21.000 баратели на азил или искористување на финансиска помош до 420 милиони евра од европскиот буџет. Од друга страна, шест држави (Австрија, Бугарија, Чешка, Естонија, Хрватска и Полска) се привремено ослободени од обврската да плаќаат или да примаат мигранти бидејќи веќе биле изложени на голем притисок.
Експресни депортации и дигитална контрола на границите
Новиот пакт воведува и засилени процедури кои ќе се спроведуваат директно на самите надворешни граници на Унијата за сите лица кои доаѓаат од земји со ниска стапка на одобрување азил (под 20 проценти). Новата регулатива налага задолжителна регистрација, идентификација и детални безбедносни и здравствени проверки на сите нерегуларни мигранти кои ќе бидат внесени во ажурираната дигитална база на податоци „Еуродак“.
Овие забрзани гранични постапки ќе траат максимум 12 до 16 недели, а оние лица чии барања ќе бидат одбиени, ќе мора присилно да бидат депортирани во рок од 12 недели. Важно е да се напомене дека малолетниците без придружба се изземени од овие драстични убрзани контроли, освен во случаи кога претставуваат доказан ризик по националната безбедност на земјата домаќин.
Жестоки политички поделби и страв од внатрешен хаос
И покрај големиот оптимизам на Брисел, пактот наиде на огромни поделби и критики од двата политички пола. Екстремната десница го смета за премногу слаб за да ја спречи масовната имиграција, додека левицата и организациите како „Амнести Интернешнл“ предупредуваат дека новите правила ќе доведат до уназадување на правото на азил за цели децении. Експертите исто така предупредуваат дека доколку земјите членки одбијат доследно да ги спроведуваат правилата, контролата на внатрешните граници ќе биде повторно воведена низ целата Шенген зона, што би можело да предизвика политички хаос.
Како и да е, Европската комисија во својот последен извештај нотира дека нерегуларните преминувања на надворешните граници на ЕУ веќе се намалени за 35 проценти, додека барањата за азил бележат пад од 23 проценти, главно поради драстичното намалување на сириските барања по падот на режимот на Асад во декември 2024 година, со што Унијата влегува во оваа нова ера со олеснети почетни позиции.
