Зошто некои настани ги паметиме со години, а други ни исчезнуваат од меморијата речиси веднаш? Мозокот не зачувува сè што доживуваме, туку постојано одлучува кои информации ќе ги задржи, а кои ќе ги заборави. Истражувањата покажуваат дека во тој процес голема улога имаат хипокампусот, одморот и посебните бранови на мозочната активност.

Хипокампусот е еден од клучните делови на мозокот за создавање нови сеќавања. Научниците откриле дека во него се појавуваат кратки и силни изливи на електрична активност, познати како остри бранови со брзи осцилации. Тие настануваат кога голем број неврони се активираат речиси истовремено, особено во моментите кога човекот или животното се одмора по некоја активност.

Овие мозочни бранови и претходно беа поврзувани со зацврстувањето на сеќавањата, односно со процесот во кој краткотрајните искуства се претвораат во долготрајни спомени. Поновите истражувања, сепак, укажуваат дека тие имаат уште една важна улога, бидејќи му помагаат на мозокот да избере кои искуства воопшто ќе бидат зачувани.

Во истражувањата на животни, научниците ја следеле активноста на невроните додека животните се движеле низ лавиринт. По одредени поминувања, додека мирувале, мозокот повторно ги активирал образците поврзани со штотуку доживеаното искуство. Колку почесто одреден настан се „повторувал“ во тие моменти на одмор, толку била поголема веројатноста повторно да се активира и за време на сонот.

Со други зборови, мозокот како да ги означува одредени искуства во текот на денот за подоцнежна обработка. Оние што добиле таква „ознака“ за време на будниот одмор повторно се обработуваат во текот на спиењето, што им ги зголемува шансите да станат долготрајни сеќавања. Искуствата што не се означени можат со текот на времето едноставно да избледат.

Затоа сонот е исклучително важен за помнењето. Во текот на сонот хипокампусот повторно ги активира образците поврзани со искуствата од претходниот ден, а информациите постепено се пренесуваат и се поврзуваат со пошироките мрежи во мозочната кора. Мозокот тогаш воопшто не мирува, туку токму тогаш завршува важен дел од работата потребна за стабилизирање на сеќавањата.

Интересно е што за помнењето не е важен само ноќниот сон, туку и кратките паузи во текот на денот. Кога ќе се одмориме накратко по некоја активност, хипокампусот добива можност повторно да „помине“ низ она што штотуку се случило. Затоа научниците сметаат дека паузите меѓу задачите не се изгубено време, туку период во кој мозокот ги обработува новите информации.

Мозокот притоа не го чува секое искуство подеднакво. Особено добро ги паметиме емоционално силните, новите или на друг начин важни настани. Се смета дека емоциите, новоста и системите за награда влијаат врз тоа кои информации ќе добијат предност, а во процесот учествуваат и хемиски гласници како допаминот.

Емоционалните настани често се паметат исклучително живо, бидејќи амигдалата, делот од мозокот тесно поврзан со обработката на емоциите, може да го засили зацврстувањето на сеќавањата. Поради тоа луѓето понекогаш со години ги паметат деталите од некој многу стресен, среќен или неочекуван настан, а не можат да се сетат на секојдневните и неважни моменти.

Научниците сепак сè уште немаат целосен одговор зошто мозокот во даден момент избира токму едно искуство, а друго го отфрла. Постојат претпоставки дека врз одлуката влијаат емоционалната важност, новоста на настанот, наградата и моменталната состојба на организмот, но процесот е сложен и сè уште се истражува.

Важно е да се каже и дека дел од клучните истражувања се спроведени на глувци и стаорци. Слични мозочни бранови се забележани и кај луѓето, но научниците сè уште истражуваат дали изборот на сеќавањата кај човечкиот мозок се одвива на сосема ист начин.

Досегашните откритија сепак покажуваат дека помнењето не е обична снимка на сè што сме доживеале. Мозокот активно избира, преуредува и зацврстува само дел од искуствата, додека другите информации постепено исчезнуваат. Токму затоа заборавањето не мора да е грешка на мозокот, туку начин да го издвои она што е важно и да не нè преплави огромната количина секојдневни информации.