Македонското земјоделство се соочува со парадоксален проблем: има земја, има производители и има потреба од работници, но сè потешко се наоѓа кој ќе работи на нивите. Недостигот од сезонска работна сила особено се чувствува во периодите кога земјоделците мора брзо да ги завршат садењето, обработката и бербата.
Сè почесто земјоделците се принудени да ги зголемуваат дневниците за да привлечат работници. Но и повисоката заработка не гарантира дека ќе има доволно луѓе за работа, бидејќи интересот кај младите за тешка физичка работа во земјоделството е сè помал.
Проблемот не е нов, но со секоја сезона станува повидлив. Стареењето на руралното население, иселувањето на младите и промената на интересот кон други професии оставаат сè помал број луѓе кои се подготвени сезонски да работат во земјоделството.
За земјоделците, последиците се директни. Ако нема доволно работници во периодот на берба, дел од производството може да остане на нивите. Тоа значи загуба за производителот, но и помала понуда на домашниот пазар.
Дополнителен проблем е тоа што земјоделската работа е физички тешка и често се извршува на отворено, во услови на високи температури. Во летниот период работниците се изложени на силно сонце и топлотен стрес, што дополнително го отежнува наоѓањето луѓе подготвени да работат по цел ден на нива.
Затоа дневниците постепено растат. Земјоделците мора да понудат подобра заработка, но истовремено нивните трошоци растат и поради поскапувањето на горивата, репроматеријалите, ѓубривата, препаратите и транспортот.
Проблемот со работната сила се надоврзува и на пошироката состојба во домашното земјоделство. Намалената буџетска поддршка и ниските откупни цени веќе ги ставаат производителите под силен финансиски притисок. „Вечер“ претходно објави дека земјоделците предупредуваат оти со намалената поддршка и ниските откупни цени работат со минимална или без заработка.
Истовремено, државата во 2026 година има обезбедено околу 40 милиони евра за новиот Оперативен план за вработување, со мерки насочени кон невработените, младите и ранливите категории. Прашањето е колку од овие мерки можат реално да помогнат во секторите каде што недостигот од работници е најизразен.
Новата законска рамка за работно ангажирање лица, која почна да се применува од 1 јануари 2026 година, има цел да го регулира сезонското ангажирање и да придонесе кон намалување на неформалната работа. Тоа е особено важно за земјоделството, каде сезонскиот труд традиционално е силно застапен.
Но законската регулатива сама по себе не може да го реши проблемот ако нема луѓе кои сакаат да работат. Земјоделците затоа се наоѓаат пред сè посложена задача: да најдат работници, да ги платат повеќе и истовремено да останат конкурентни на пазарот.
А проблемот не е само кој ќе бере. Ако нема доволно млади луѓе кои ќе останат во земјоделството, се поставува и прашањето кој ќе произведува храна во иднина.
