Во среда, 12 август 2026 година, над Македонија ќе се случи мал, но необичен небесен спектакл – делумно затемнување на Сонцето кое ќе се совпадне со неговото зајдисонце. Кај нас нема да има целосно затемнување. Месечината ќе покрие само околу 12 отсто од пречникот на Сонцето, односно околу 5 отсто од неговата површина. Тоа значи дека нема драматично да се затемни денот, но ако сте на вистинското место во вистинскиот момент, на западниот хоризонт ќе можете да го видите карактеристичниот мал „залак“ што Месечината ќе го земе од сончевиот диск.
И тука е најголемиот предизвик: ќе имате само неколку минути.
Кога точно да гледате?
Во Скопје и во поголем дел од земјата, затемнувањето ќе се случува непосредно пред зајдисонце.
- 19:29 часот – почеток на затемнувањето
- 19:36 часот – максимум на затемнувањето
- околу 19:39 часот – Сонцето заоѓа и настанот завршува за набљудувачите на хоризонтот
Затоа, ако планирате да го гледате, не тргнувајте во 19:25 часот. Најдобро е на локацијата да бидете најдоцна околу 19:15 часот. Причината е едноставна: кога Сонцето е толку ниско, секоја зграда, дрво, рид или далновод може да го прекине погледот токму во моментот кога затемнувањето станува најинтересно.
Најважно е да имате чист западен хоризонт
Овој пат не е доволно само да најдете место со убав поглед кон небото. Треба да имате отворен поглед кон запад-северозапад, во насока на која Сонцето ќе заоѓа. Во Скопје тоа значи дека подобар избор би бил повисок простор, отворена тераса или периферна локација без згради пред вас. Падините на Водно можат да бидат интересни, но само ако конкретната точка има непречен поглед кон хоризонтот.
Во западните делови на земјата условите може да бидат нешто поповолни. Како особено добра позиција се издвојува гостиварскиот регион, односно околината на селото Корито на Сува Гора, каде отворениот хоризонт може да овозможи подолго следење на настанот.
Во Битола, пак, ниската положба на Сонцето е дополнителен проблем. Ридовите и Пелистер можат да го скријат Сонцето пред да биде достигнат самиот максимум, па затоа и таму изборот на точната локација е клучен.
Не ви треба телескоп за да го видите
За набљудување на затемнувањето не е потребен професионален астрономски прибор. Но, нешто друго е задолжително: соодветна заштита за очите. Ако сакате директно да гледате во Сонцето, користете специјални очила за набљудување затемнување со стандард ISO 12312-2.
Не користете обични очила за сонце, без разлика колку се темни. Не користете ЦД-а, рендгенски снимки, затемнети стакла, филмови или други домашни „филтри“. Тие не обезбедуваат сигурна заштита од сончевото зрачење. Особено внимание е потребно со двогледи и телескопи. Никогаш не насочувајте ги кон Сонцето без соодветен соларен филтер поставен пред предната леќа.
А може ли да го фотографирате со телефон?
Да, но внимателно. Современите мобилни телефони можат да направат интересна фотографија од затемнувањето, особено затоа што настанот ќе се случува при зајдисонце. Првото правило е да не ја насочувате камерата директно кон Сонцето без заштита. За фотографирање на Сонцето во фазата кога сè уште е силно, користете соодветен соларен филтер поставен пред камерата.
Второто е да ја намалите експозицијата. На повеќето телефони можете да допрете на Сонцето на екранот и да ја намалите осветленоста со лизгачот. Така Сонцето нема да изгледа како една целосно бела, „изгорена“ топка. И трето, не претерувајте со дигиталниот зум. Ако телефонот има оптички 3x или 5x зум, користете го него. Екстремниот дигитален зум најчесто само ќе ја направи фотографијата матна и пикселизирана.
Тајната за подобра фотографија не е во Сонцето
Бидејќи од Македонија затемнувањето ќе биде релативно мало, најинтересните фотографии можеби нема да бидат оние на кои се гледа само Сонцето. Многу поефектна е силуетата.
Поставете се така што помеѓу вас и зајдисонцето ќе има човек, дрво, зграда или препознатлив дел од градот. Така добивате композиција во која затемнетото Сонце станува дел од поголема приказна. Кога Сонцето ќе биде многу ниско, атмосферата природно ќе ја намалува неговата јачина и ќе создава црвеникави и портокалови тонови. Токму тој момент може да биде најубав за фотографија.
Но, филтерот не го отстранувајте додека Сонцето е сè уште опасно силно.
А ако небото биде облачно?
Тогаш не мора целосно да го отпишете настанот.
Ако облаците го затворат хоризонтот или временските услови не дозволат набљудување од Македонија, можете да го следите настанот преку онлајн пренос на НАСА, кој ќе ги прикажува местата каде затемнувањето ќе биде целосно – меѓу другото Исланд и Шпанија. Преносот е планиран да започне околу 19:15 часот по македонско време.
Неколку минути, но вредни за чекање
Затемнувањето од Македонија нема да биде спектаклот што ќе го видат оние кои ќе се најдат во тесната патека на тоталноста во Исланд или Шпанија. Но, токму неговата краткост го прави интересен.
На 12 август ќе имаме само неколку минути во кои Сонцето, Месечината и хоризонтот ќе се најдат во речиси совршена геометриска игра. Затоа, најдобриот совет е едноставен: изберете место уште порано, проверете го хоризонтот, понесете заштитни очила, наполнете го телефонот и не чекајте последниот момент. Бидејќи овој пат, ако задоцните пет минути, можеби сте го пропуштиле целиот спектакл.
