Македонските земјоделци во август се соочиле со повисоки трошоци за производство, но со пониски цени на земјоделските производи. Според најновите податоци на Државниот завод за статистика, тековните трошоци за земјоделско производство биле за 6,8% повисоки отколку во август минатата година, додека цените на земјоделскиот аутпут паднале за 2,2%. Кај инвестициите, растот на цените бил уште поголем – 9%.

Најголемиот удар врз производителите доаѓа од трошоците поврзани со енергијата, транспортот и механизацијата. Транспортната опрема поскапела за 19,6%, енергијата и горивата за 15,8%, а машините и опремата за 13,4%.

Повисоки цени се регистрирани и кај ветеринарните услуги, минералните ѓубрива, семињата, средствата за заштита на растенијата и добиточната храна.

Што најмногу поскапело: Транспортна опрема: +19,6%, Енергија и горива: +15,8%, Машини и опрема: +13,4%, Ветеринарни услуги: +10,2%, Минерални ѓубрива: +4%, Семиња: +3,4%, Средства за заштита на растенијата: +2,8%, Добиточна храна: +2,5%

Истовремено, вкупните цени на земјоделските производи во август биле за 2,2% пониски на годишно ниво. Кај растителното производство падот изнесува 2,4%, а кај добиточното производство 1,6%.

Овошјето, грозјето и зеленчукот најмногу поевтиниле

Најголем пад на цените има кај производите од животинско потекло, овошјето и грозјето и зеленчукот. Производите од животинско потекло поевтиниле за 7,7%, овошјето и грозјето за 7,2%, а зеленчукот за 6,4%. Пад е регистриран и кај добиточните растенија од 4,1%, како и кај житата и оризот од 0,7%.

Но не сите земјоделски производи поевтиниле. Цените на индустриските растенија пораснале за 19%, на добитокот за колење за 9%, а кај виното е регистриран раст од 4,2%. Токму ова покажува дека падот од 2,2% не е рамномерна слика за целиот земјоделски сектор.

Без овошјето, зеленчукот и грозјето сликата е поинаква

Кога од вкупниот индекс ќе се исклучат зеленчукот, овошјето и грозјето, цените на преостанатиот земјоделски аутпут се повисоки за 1,4%. Тоа е важно за толкувањето на августовските податоци, бидејќи токму овој период се совпаѓа со бербата и откупот на голем дел од сезонските производи. Затоа падот на вкупниот индекс во голема мера е поврзан со движењето на цените на овошјето, грозјето и зеленчукот.

Но статистичкиот индекс не кажува колку заработил конкретен земјоделец.

За да се пресмета реалниот приход или добивката, би биле потребни и податоци за приносите, произведените количини, реално платените откупни цени, субвенциите, загубите и роковите на исплата. Оттука, разликата од 9,2 процентни поени меѓу растот на трошоците и падот на цените не значи дека земјоделската добивка автоматски паднала за 9,2%.

Но покажува јасен притисок од две страни: производството станува поскапо, додека значаен дел од сезонските производи се продаваат по пониски цени.

Што се случува од нивата до продавницата?

Интересна е и споредбата со малопродажните цени. Во август земјоделските производи на мало биле поевтини за 6%, додека цените на храната и безалкохолните пијалаци во целина пораснале за 1%. Вкупните малопродажни цени пораснале за 2,3%. Тоа изгледа контрадикторно само ако се претпостави дека цената што ја добива земјоделецот е иста со цената што ја плаќа купувачот.

Меѓу производителот и потрошувачот има транспорт, складирање, сортирање, преработка, загуби, пакување и трговски трошоци. Затоа разликата меѓу откупната и малопродажната цена сама по себе не е доказ за одредена трговска маржа. Сепак, податоците отвораат важно прашање: како се распределува вредноста низ синџирот на производство и продажба?

Пиперките и грозјето ја отворија старата битка околу откупот

Августовските статистички податоци доаѓаат во период во кој земјоделците повторно реагираат на откупните цени. За пиперката „ајварка“ биле договорени цени од 40 денари за прва класа, 30 денари за индустриска класа и 15 денари за шкарт, според претходно објавените информации на „Рацин“. Производители подоцна тврдеа дека на дел од откупните пунктови им биле нудени и пониски цени, од околу 18 до 25 денари за килограм.

Министерството за земјоделство на 7 септември најави дека ќе побара од Комисијата за заштита на конкуренцијата да испита дали при откупот на пиперката, грозјето, оризовата арпа и други производи има индиции за усогласување меѓу откупувачите, злоупотреба на доминантна пазарна моќ или нефер трговски практики.

Кај грозјето, Министерството на 15 септември соопшти дека 14 винарии на 19 откупни места презеле и преработиле повеќе од 35 милиони килограми грозје. Заедно со грозјето од сопствени насади, семејните винарии и извозот, според Министерството, биле набрани и пласирани повеќе од 54 милиони килограми.

Државниот инспекторат, според истото соопштение, секојдневно ги контролира мерењето, класификацијата, документацијата и условите на откупните пунктови. Но од објавените податоци не се гледа просечната реално исплатена откупна цена, ниту колку производители добиле поединечни цени по класа. Нема ниту објавена споредба меѓу откупните цени и просечните производни трошоци.

Клучното прашање е колку му останува на производителот

Августовските бројки покажуваат неповолна комбинација за земјоделците: значително поскапи енергенси, машини и транспорт, а пониски цени кај дел од најважните сезонски производи. Но за целосната слика недостигаат уште неколку клучни податоци.

Колку навистина чинело производството на килограм пиперка, грозје или овошје? По која цена просечно бил откупен производот? Колку од откупеното е платено навреме? Колкав дел од приходот оди за транспорт, складирање и други трошоци? И колкав приход на крајот му останува на земјоделецот? Без овие податоци, статистиката може да покаже дека трошоците растат побрзо од цените на производите, но не може сама да каже колкава е загубата или заработката на конкретниот производител.