Додека глобалното затоплување продолжува да ги урива температурните рекорди ширум светот, научниците сè почесто го насочуваат вниманието кон една необична појава во Северниот Атлантик која би можела да има сериозни последици за идната клима во Европа.

Станува збор за таканаречената „ладна дамка“ јужно од Гренланд и Исланд – регион каде што, спротивно на глобалниот тренд на затоплување, температурите на океанот со децении бележат пад. Според најновите истражувања, ова не е знак дека климатските промени забавуваат, туку предупредување дека еден од најважните океански системи во светот слабее.

Во центарот на вниманието е Атлантската меридионална обртона циркулација (AMOC), мрежа од океански струи која функционира како природен „топлински мотор“ на планетата. Благодарение на неа, топлата вода од тропските предели се движи кон север, а Европа има значително поблага клима отколку што би дозволувала нејзината географска положба.

Но, научниците предупредуваат дека топењето на мразот на Гренланд внесува огромни количини слатка вода во океанот, што го нарушува овој природен механизам. Податоците покажуваат дека силата на AMOC постепено опаѓа, а некои модели предупредуваат дека до крајот на векот може да ослаби и до 50 проценти доколку емисиите на стакленички гасови не се намалат.

Последиците нема да бидат исти за цела Европа. Додека северните делови на континентот би можеле да се соочат со пониски температури и почести зимски бури, Медитеранот и Балканот би се нашле во сосема поинаква ситуација. Климатските модели покажуваат дека слабеењето на атлантските струи може значително да го намали количеството врнежи во источниот Медитеран и на Балканот. Тоа би значело почести и подолги сушни периоди, намалени резерви на вода и сериозни предизвици за земјоделството.

Особено ранливи би биле културите што зависат од стабилни сезонски врнежи, како лозјата, житарките и овоштарниците. Во исто време, повисоките температури и подолгите сушни периоди би го зголемиле ризикот од шумски пожари, кои веќе стануваат сè почеста појава во регионот. Научниците нагласуваат дека колапсот на AMOC не е непосредно сценарио, но предупредуваат дека сегашните трендови се сериозен сигнал за тоа колку климатскиот систем е чувствителен на човечкото влијание.

Наместо слики од замрзната Европа, за Балканот најголемата опасност од слабеењето на атлантските струи можеби ќе биде токму спротивното – помалку дожд, повеќе екстремни горештини и сè почести суши кои би можеле трајно да го променат животот во регионот.