На светските берзи нафтата поевтинува, но возачите во Македонија не добија поевтин дизел. Напротив – последната промена ја донесе цената на ЕУРОДИЗЕЛ БС до 104,50 денари за литар, додека бензините поевтинија. Како е можно нафтата да паѓа, а дизелот да поскапува? Одговорот е во рафинериите, понудата и побарувачката за конкретните деривати и во временското доцнење со кое берзанските промени стигнуваат до пумпите.
Барелот паѓа, но дизелот има свој пазар
Кога ќе се каже дека „нафтата поевтинува“, најчесто се мисли на цената на суровата нафта, како што е брентот. Но од барел сурова нафта не се добива само едно гориво. Во рафинериите се произведуваат дизел, бензин, керозин, мазут и други деривати, а секој од овие производи има своја понуда и побарувачка. Токму затоа цената на дизелот може да расте и во период кога суровата нафта поевтинува.
Во моментов врз дизелот влијаат ограничувањата во рафинериското производство, состојбата со залихите, транспортните рути и побарувачката за средни дестилати. Ако понудата на готов дизел е под притисок, неговата цена може да расте без оглед на тоа што барелот сурова нафта поевтинува.
Во Македонија: дизелот 104,50, бензинот поевтин
Последната промена на цените во Македонија е добар пример за оваа разлика. ЕУРОДИЗЕЛ БС поскапе за 5,50 денари и достигна 104,50 денари за литар. Во исто време, бензините поевтинија. ЕУРОСУПЕР БС-95 се продава по 99 денари, а ЕУРОСУПЕР БС-98 по 101 денар за литар. Значи, на истиот пазар во ист момент може да имаме поевтин бензин и поскап дизел.
Причината е што во пресметката не се гледа само цената на суровата нафта. Се земаат предвид и референтните берзански цени на конкретните нафтени деривати, курсот на доларот и останатите елементи утврдени со методологијата за формирање на малопродажните цени.
Токму референтната цена на дизелот во последниот пресметковен период имала значително поинакво движење од онаа на бензинот.
Зошто денешниот пад на нафтата не се гледа веднаш на пумпите?
Постои уште еден важен момент: цената на пумпата не се пресметува според тоа колку чини барелот токму денес. Регулаторните пресметки се базираат на движењата на референтните цени во претходниот период. Тоа создава временско доцнење меѓу она што се случува на светските берзи и она што го плаќаат возачите. Ако нафтата почне да паѓа денес, тоа не значи дека горивото мора да поевтини утре.
За падот да се почувствува на пумпите, потребно е поевтинувањето да се задржи и да се пренесе и врз цената на конкретниот дериват, особено врз дизелот. Во спротивно, поскапувањето на готовиот дизел може да го „изеде“ ефектот од поевтината сурова нафта.
Дизелот е особено важен за Европа
Ова не е само проблем за возачите. Дизелот е клучен за товарниот транспорт, логистиката, земјоделството, градежништвото и голем број други економски активности. Кога дизелот поскапува, повисоките трошоци може постепено да се пренесат и во цените на транспортот, производите и услугите.
Европскиот пазар е особено чувствителен на нарушувања во снабдувањето со дизел и други средни дестилати. Промените во трговските текови, ограничувањата во рафинериите и геополитичките ризици можат да создадат недостиг на готов производ дури и кога на пазарот има доволно сурова нафта.
Затоа е можно да има поевтин барел, а сепак поскап дизел.
Што треба да се следи за да поевтини горивото?
За возачите, само цената на брентот не е доволен показател.
Важни се цената на конкретните нафтени деривати на светските пазари; рафинериските капацитети и производството; залихите на дизел; транспортните и извозните рути; курсот на доларот; даноците и акцизите; геополитичките ризици и методологијата според која се пресметуваат домашните цени.
Ако падот на суровата нафта продолжи, а истовремено се намали притисокот врз пазарот на дизел, тогаш има простор ефектот постепено да стигне и до бензинските пумпи. Но еден или неколку дена поевтинување на берзата не се доволни за тоа.
Затоа сегашната ситуација изгледа парадоксално само на прв поглед: нафтата поевтинува, бензинот може да поевтинува, а дизелот истовремено да поскапува. За возачите, на крајот не е важна цената на барелот туку бројката на дисплејот на пумпата. А меѓу тие две бројки стојат рафинериите, берзите, транспортот, курсот на доларот и регулаторната пресметка.
