Денеска е светскиот ден на менопаузата, а милиони жени минуваат низ природна животна промена за која општеството сè уште зборува со непријатност, предрасуди и молчење. Зад топлите бранови и хормоналните промени се кријат многу посериозни прашања – од недоволната здравствена информираност до стравот на жените дека со менопаузата ја губат својата привлечност, вредност или место во општеството.
Постои период во животот на жената кога од неа се очекува да биде сè: успешна на работа, посветена мајка, добра партнерка, грижлива ќерка на остарените родители и жена која секогаш изгледа добро. Но, токму во тие години, кога често носи најголема одговорност, нејзиното тело почнува да се менува.
Некои жени се будат среде ноќ облеани во пот. Други чувствуваат необјаснив замор, забрзано чукање на срцето, раздразливост или губење на концентрацијата. Трети се прашуваат зошто одеднаш не можат да ги прават работите со истата леснотија како порано.
И наместо одговор, многу често добиваат реченица која звучи како пресуда: „Тоа ти е од годините“.
Жената старее, но општеството не сака да зборува за тоа
Менопаузата не е болест. Не е ниту крај на женственоста, сексуалноста или активниот живот. Според Светската здравствена организација, таа најчесто настапува меѓу 45 и 55 години, а се утврдува по 12 последователни месеци без менструација, доколку нема друга причина за нејзиното отсуство. Во последните години кај некои жени процесот познат како перименопауза започнива и во 30-тите години.
Но, социјалното значење што ѝ го даваме на менопаузата е далеку покомплицирано од медицинската дефиниција. Во општество во кое младоста постојано се промовира како идеал, стареењето на жената често се третира како нешто што треба да се прикрие. Седата коса треба да се обои, брчките да се избришат, а промените во телото да останат приватна работа.
Додека за машките средни години често се зборува како за период на зрелост, авторитет и искуство, женските средни години неретко се поврзуваат со губење на младоста. Токму тука започнува проблемот. Кога една природна животна фаза се претвора во нешто срамно, жените потешко поставуваат прашања, бараат помош или отворено разговараат за промените што ги чувствуваат.
Менопаузата започнува многу пред последната менструација
Една од најголемите заблуди е дека менопаузата започнува дури кога целосно ќе престане менструалниот циклус. Во реалноста, хормоналните промени можат да започнат години порано, во периодот познат како перименопауза.
Тогаш циклусот може да стане неправилен, спиењето да се наруши, а емоционалните и физичките симптоми да се менуваат од месец во месец. Кај некои жени тие промени се едвај забележливи, додека кај други сериозно го нарушуваат секојдневието.
Збунувачки е и тоа што многу симптоми не изгледаат како нешто што традиционално го поврзуваме со менопаузата. Жената може да забележи дека заборава зборови, чувствува необична вознемиреност или повеќе не може да спие цела ноќ.
Ако нема доволно информации, лесно може да помисли дека проблемот е во нејзината психичка издржливост или дека едноставно не успева да се справи со животните обврски. СЗО предупредува дека информираноста и пристапот до соодветна здравствена грижа за менопаузата остануваат предизвик во многу земји
Кога молчењето станува здравствен проблем
Недостигот од разговори не е само прашање на непријатност. Тој може да значи и одложена здравствена помош. Менопаузата носи промени кои можат да влијаат врз коскената густина, кардиоваскуларното здравје, сексуалниот живот и психолошката благосостојба.
Но, не секој симптом треба автоматски да се припише на хормоните. Заморот, срцебиењето, анксиозноста или нарушениот сон можат да имаат и други причини, поради што соодветната медицинска проценка е важна.
Постојат различни начини за ублажување на симптомите, вклучувајќи промени во животните навики, нехормонални третмани и хормонска терапија кога таа е соодветна. Сепак, за жената да направи информиран избор, прво треба да знае дека има избор.
Македонското молчење
Во Македонија, менопаузата ретко добива простор во јавните дебати за здравјето на жените. За неа почесто се зборува во приватни разговори отколку како за прашање што заслужува пошироко внимание од здравствените институции, работодавачите и јавноста.
Прашањата се едноставни: Колку жени навреме добиваат информации за перименопаузата? Колку се чувствуваат слободни да разговараат со својот лекар за сексуалното здравје, несоницата или промените во расположението? Дали на работното место постои разбирање за симптомите што понекогаш можат да бидат исцрпувачки?
За овие прашања недостигаат лесно достапни, репрезентативни домашни податоци што би покажале како жените во Македонија навистина го доживуваат овој период. А токму недостигот од информации е дел од проблемот.
Жените не треба да бидат оставени сами да пребаруваат интернет-форуми, да разменуваат непроверени совети или да ги кријат симптомите од страв дека ќе бидат сфатени како слаби.
Животот продолжува, а понекогаш започнува и ново поглавје
Можеби најштетниот мит за менопаузата е дека таа означува почеток на крајот. Жената во педесеттите може да биде на врвот од својата кариера, да започне нова љубов, да смени професија, да патува, да создава, да учи и да ги преиспита сопствените приоритети.
Не мора секоја жена да ја доживее менопаузата како ослободување или како нов почеток. За некои таа е тежок период што бара лекување, поддршка и време. Но, ниту една не треба да биде дефинирана само преку својата репродуктивна способност или возраста.
Затоа Светскиот ден на менопаузата не треба да биде само повод за медицински совети. Тој треба да биде потсетник дека женското здравје не завршува со репродуктивните години.
Менопаузата не е крај на ништо. Но молчењето за неа мора да заврши.
