Организацијата за образование, наука и култура на Обединетите нации (УНЕСКО) денеска, на 17 октомври, го одбележува Меѓународниот ден на нематеријалното културно наследство. Овој глобален датум го става фокусот врз зачувувањето на усните преданија, изведувачките уметности, општествените обичаи и традиционалните занаети. За разлика од спомениците од камен, ова наследство опстојува единствено преку луѓето што го пренесуваат од колено на колено, барајќи активна заштита на заедниците што го одржуваат живо во секојдневието.

Преку својата официјална програма за нематеријално наследство, УНЕСКО годинава упати отворен повик до сите земји членки, граѓански здруженија и локални заедници активно да се вклучат во одбележувањето на овој датум. Фокусот на иницијативата е ставен на препознавање на практичарите и носителите на вештини кои често остануваат невидливи за институционалните системи.

Културниот идентитет не се исцрпува во конзервирани музејски поставки. Обичаите, музиката, обредите и автентичните занаетчиски техники се менуваат заедно со општеството, но секогаш зависат од континуитетот на директно човечко пренесување.

Македонија на репрезентативните листи на УНЕСКО има запишано неколку впечатливи елементи кои директно го отсликуваат овој принцип. Меѓу нив се верскиот празник „Четрсе“ во Штип, двогласното машко пеење „Гласоечко“ од Долни Полог кое е ставено на листата за итна заштита, како и традиционалниот народен танц „Копачка“ од селото Драмче, Пијанец.

На меѓународно ниво, земјата учествува и во мултинационалните впишувања за културните практики поврзани со 1 Март односно Мартинките, како и за традицијата на одгледување коњи од расата Липицанер. Запишана е и традицијата на соколарството како живо човечко наследство, со што се потврдува длабоката поврзаност на локалните заедници со нивната непосредна животна средина.

Податоците на УНЕСКО покажуваат дека стотици традиционални практики во светот се соочуваат со ризик од целосно исчезнување поради брзата урбанизација, миграциите и прекинот на генерацискиот дијалог. Посебно ранливи се локалните дијалекти и специфичните изведувачки форми кои немаат комерцијална вредност на пазарот.

Институционалната заштита не смее да заврши со добивањето сертификат или упис во регистар. Пресуден фактор за опстанокот на овие традиции останува конкретната системска поддршка за носителите на знаењата, обезбедувањето простор за младите генерации да ги совладаат тие вештини и заштитата на заедниците од чиста фолклоризација.