Кучето е првото животно што човекот го одомаќинил. Пред земјоделството, пред градовите, пред речиси сè што денес го нарекуваме цивилизација, некој човек и некое куче решиле да останат заедно. Тоа е најстарото меѓувидско пријателство на планетата, и токму нему му е посветен 26 август. Она што е убаво кај овој ден е дека неговото потекло не е ниту грандиозно, ниту официјално тоа е една сосема лична, семејна приказна.

Едно посвојување што стана светски ден

Меѓународниот ден на кучињата е основан во 2004 година од Колин Пejџ, американска застапничка за правата на животните. Датумот го одбрала по целосно личен повод. 26 август е денот кога, како десетгодишно девојче, со своето семејство го посвоила првото куче, шетландско овчарско куче, од локално засолниште. Тоа посвојување, како што самата подоцна раскажува, ѝ го обликувало целиот подоцнежен живот.

Постои и втора верзија. Резолуција на Сенатот на државата Њујорк, донесена во чест на овој ден, наведува друга причина, изборот на датумот бил одговор на недоволното признание за кучињата-спасувачи што трагале низ урнатините на Граунд Зиро. Двете објаснувања никогаш не се усогласени, што само покажува дека денот од почетокот бил замислен и како благодарност кон кучињата што работат за луѓето.

Пријателство старо десет илјади години

Кучињата се одомаќинети пред приближно десет илјади години, а веројатно и порано, тие се првиот вид што човекот го припитомил, пред козите, овците и говедата, пред житото и пред првите постојани населби.

Она што ги прави единствени не е послушноста, туку способноста да го читаат човекот. Кучињата ја следат насоката на нашиот поглед, реагираат на промена во тонот на гласот, препознаваат израз на лицето. Ниту еден друг вид, вклучувајќи ги и најблиските роднини на човекот меѓу приматите, не ја развил таа вештина до истиот степен.

Бројката што стои зад целата приказна

Според проценките на организациите што работат на теренот, во светот денес живеат околу 200 милиони кучиња на улица. Само во Соединетите Држави, во засолништа секоја година завршуваат приближно 3,1 милиони кучиња. Токму тие бројки се причината зошто денот, покрај прославата, носи и конкретно барање, посвојување наместо купување.

Ако постои доказ дека проблемот е решлив, тој се вика Холандија. Таа е прва земја во светот што практично нема кучиња на улица, и тоа е постигнато без масовна еутаназија.

Резултатот не дојде од една мерка, туку од децениска комбинација. Задолжителна регистрација и чипирање на секое куче, така што секој пронајден пес се третира како изгубен миленик, а не како скитник, со цел да се врати кај семејството. Национална програма за стерилизација и вакцинација, финансирана од државата. Високи казни за напуштање животно, до шеснаесет илјади евра. Даноци на кучиња купени од продавница, што директно ги поттикна луѓето да посвојуваат од засолништа. И посебна полициска единица што постапува по случаи на насилство врз животни.

Денес во земјата живеат речиси два милиони кучиња, сите во домови. Најубавиот детаљ во целата приказна е она што следеше потоа,  побарувачката за посвојување го надмина бројот на кучиња во засолништата, па холандските организации почнаа да носат кучиња од други европски земји каде проблемот сè уште постои.

Бутан: сто отсто стерилизирани

Втор пример доаѓа од сосема поинаков контекст. Бутан, мала будистичка кралска држава во Хималаите, по четиринаесетгодишна програма постигна сто проценти стерилизација и вакцинација на сите кучиња што слободно се движат на нејзина територија. Двете приказни, холандската и бутанската, се разликуваат по сè – економија, големина, култура. Го делат само пристапот: спречување наместо реагирање, и хумани методи наместо истребување.

Битката за расата бигл

Најмалку видливиот дел од приказната се одвива во лаборатории. Кучињата, а особено расата бигл, со децении се користат во тестирања токму поради особината што ги прави сакани тие се селектирани да бидат емоционално зависни од луѓето, што значи дека не се бранат и не бегаат.

Оваа битка последниве години бележи вистински пресврти. Во 2025 година, американскиот Национален институт за здравје објави дека ги прекинува сите експерименти со биглови во својот кампус, а Министерството за морнарица ги терминираше сите тестирања на кучиња и мачки. Во истата година, вработените во истражувачки центар на Агенцијата за заштита на животната средина беа поканети да ги посвојат животните од лабораторијата како домашни миленици. Пред тоа, откажани беа и едногодишните тестови со пестициди врз кучиња – во САД во 2007, во ЕУ во 2013, во Канада во 2016, а во Јапонија и Јужна Кореја во 2018.

Битката, сепак, не е завршена. Тестирањето врз кучиња сè уште не е забрането ниту во една земја во светот.

Крајот на фармите во Јужна Кореја

Втор фронт е решен многу побрзо отколку што некој очекуваше. Во 2024 година, Народното собрание на Јужна Кореја изгласа целосна забрана на индустријата за кучешко месо. Законот предвидува тригодишен преоден период, по кој од 2027 година одгледувањето, колењето и продажбата на кучиња за исхрана стануваат нелегални, со казни затвор од две до три години. Државата истовремено нуди помош на одгледувачите да ги затворат фармите или да преминат на друга дејност.

Размерите што стојат зад таа одлука се тешки, во минатото, во таа земја годишно биле одгледувани и убивани до еден милион кучиња. Организациите што со децении се бореа за забраната ја опишаа како момент што не веруваа дека ќе го доживеат.

Македонија и работата што допрва предстои

Домашната слика е далеку од холандската, но не е ниту без движење. Според Јавното претпријатие Лајка, само во Скопје во моментов на улица живеат околу 6.000 кучиња, наспроти приближно 130.000 регистрирани домашни кучиња.

Од претпријатието посочуваат дека континуираниот раст директно се должи на неодговорно чување – животни оставени без стерилизација, чиешто потомство завршува на улица. Оттаму дојде и предлогот за посебен данок за секое нестерилизирано куче, мерка речиси идентична со онаа што ја применија Холанѓаните. Паралелно, во тек се измени на законот за благосостојба на милениците, со кои се воведува задолжителна стерилизација на домашни кучиња, забрана за продажба од нерегистрирани одгледувачи и значително повисоки казни за малтретирање животно.

Она што сè уште недостига е тоа што стои во темелот на секој успешен модел,  точна национална проценка колку кучиња воопшто живеат на улица. Без таа бројка, секоја мерка останува погодување.

Она што денот всушност бара

Меѓународниот ден на кучињата не бара од никого да го смени животот. Она што го бара е далеку поедноставно. Посвојување наместо купување, кога е возможно. Стерилизација на сопственото куче. Чипирање, за да може да се врати дома ако се изгуби. Поддршка на локалните засолништа, со донација, со волонтирање или со само неколку часа во месецот. И, за оние што веќе имаат куче, едноставно, малку повеќе внимание денес.

Затоа што целата приказна, од Холандија до Скопје, почнала на ист начин како и самиот празник. Со едно семејство што решило да оди во засолниште, наместо во продавница.