Секоја година, третата сабота во август, светот го одбележува Меѓународниот ден на бездомните животни. Годинава, тоа е 15 август. Денот е воспоставен во 1992 година од Меѓународното здружение за права на животните (ISAR), а денес се одбележува во повеќе од 85 земји на сите шест населени континенти. Целта е да се подигне свеста за проблемот со прекумерната популација на миленици и за потребата од системска стерилизација, одговорно сопствеништво и вдомување, наместо неконтролирано размножување и напуштање.

Во Македонија, домашните податоци покажуваат дека проблемот е далеку од апстрактен. Само во Скопје, според ЈП „Лајка“, во моментов има околу 6.000 бездомни кучиња.

Глобални размери на проблемот

Според организаторите на денот, само во Соединетите Американски Држави повеќе од 70 милиони животни живеат бездомно на улиците, а годишно околу 6,5 милиони животни завршуваат во засолништа. Во Европа, проценките зборуваат за околу 100 милиони напуштени и бездомни животни, додека на глобално ниво се проценува дека стотици милиони кучиња живеат без сопственик или скитаат по улиците.

Организаторите нагласуваат дека едно од најефикасните долгорочни решенија е стерилизацијата и кастрацијата, заедно со одговорното сопствеништво, наместо реактивни и привремени мерки.

Скопје: 6.000 наспроти 130.000

Домашната слика покажува дека, наспроти околу 130.000 регистрирани домашни кучиња во Скопје, паралелно на улиците се движат уште околу 6.000 бездомни кучиња.

Од ЈП „Лајка“ предупредуваат дека континуираниот број на кучиња скитници во главниот град во голема мера е поврзан со неодговорното сопствеништво: домашни животни кои не се стерилизирани или кастрирани, а чие потомство подоцна завршува на улица.

Претпријатието дури предложило воведување посебен данок за секое нестерилизирано или некастрирано куче, како мерка за поттикнување поодговорно сопствеништво.

Проблемот без вистинска статистика

Можеби еден од најзагрижувачките наоди, според истражувачка серија објавена во „Нова Македонија“, е тоа што Македонија сè уште нема реална и научно потврдена проценка за вкупниот број бездомни кучиња на национално ниво.

Без прецизни податоци, институциите тешко можат да креираат долгорочна политика, да го следат трендот или да проценат дали преземените мерки навистина даваат резултат. Наместо тоа, проблемот често се третира симптоматски, преку казни, интервенции и привремени акции.

Дополнителен проблем се нерегулираните депонии и отворените сметови, кои претставуваат постојан извор на храна и засолниште за бездомните животни и создаваат услови за нивно неконтролирано размножување.

Законски промени во тек

Агенцијата за храна и ветеринарство подготви измени на Законот за благосостојба на милениците, со кои се предвидуваат значително повисоки казни. Тие се движат од 400 евра за несоодветно чување и шетање куче, до 5.000 евра за предизвикување болка, страдање, мачење или убивање животно. Предлог-законот предвидува и задолжителна стерилизација на домашните кучиња, како и забрана за продажба или подарување миленици од нерегистрирани одгледувачи.

Сепак, само повисоките казни не се доволни ако контролата и примената на законските обврски останат слаби. Без функционална регистрација, контрола на размножувањето, стерилизација, одговорно сопствеништво и соодветно управување со отпадот, проблемот лесно може повторно да се врати на улица.

Слична приказна и кај мачките

Слична динамика постои и кај бездомните мачки. До неодамна, во земјата немаше системска локална програма насочена конкретно кон нивната популација, за разлика од кучињата, кои веќе подолго време се предмет на општински програми. Во март 2026 година, Општина Карпош ја започна првата ваква иницијатива, во соработка со здружение за заштита на животните, насочена кон субвенционирана стерилизација на околу 250 бездомни мачки.

Тоа е релативно мал број во однос на реалните потреби, но покажува дека и проблемот со мачките постепено почнува да се препознава како прашање што бара системски, а не само индивидуален одговор.

Пораката зад денот

Меѓународниот ден на бездомните животни во суштина не бара драматични гестови, туку континуирана и долгорочна одговорност. Стерилизацијата на сопствениот миленик, вдомувањето наместо купувањето, одговорното чување, како и финансиската или волонтерската поддршка за засолништата и здруженијата кои со години работат на терен, се конкретни чекори што секој може да ги направи.

Домашната реалност, со околу 6.000 бездомни кучиња само во главниот град и без прецизна национална проценка на нивниот број, покажува дека Македонија сè уште е далеку од трајно решение. Но, можеби токму бројката што не ја знаеме е најважниот дел од приказната. Ако не знаеме колку животни има на улиците, тешко можеме да знаеме дали навистина го решаваме проблемот.