Денес е меѓународниот ден на медицинските сестри. Најчесто ги забележуваме кога веќе нешто нè боли. Кога чекаме резултати, кога некој близок лежи во болница, кога детето има температура, кога стар родител не може сам да стане од кревет, кога ноќта во ургентен центар изгледа подолга од денот. Медицинските сестри и техничари се луѓето што најчесто први го слушаат стравот, последни ја напуштаат смената и секој ден ја држат најчувствителната линија меѓу пациентот и здравствениот систем.
Според Унијата на здруженијата на медицинските сестри, акушерки и стоматолошки сестри, во Македонија има околу 9.200 медицински сестри, а потребни се меѓу 14.000 и 15.000, што значи дека недостигаат околу 6.000 сестри, односно приближно 40 проценти од потребниот кадар. Како што за МИА изјави претседателката на Унијата, Гордана Бешлиоска, сè повеќе медицински сестри заминуваат во странство, меѓу другото и во Германија, но и во Словенија и Хрватска, каде што имаат признаено образование, повисоки плати и отворени конкурси за работа.
Но, еден факт го покажува истиот проблем и во големата слика на професијата: според Светската здравствена организација, во светот има околу 29 милиони медицински сестри и 2,2 милиони акушерки, но до 2030 година сè уште се очекува недостиг од околу 4,5 милиони медицински сестри.
Тоа значи дека професијата што е најблиску до пациентите е истовремено и една од најдефицитарните во светот. Ако се земе предвид дека светската популација е над 8 милијарди луѓе, медицинските сестри сочинуваат помалку од половина процент од човештвото, а од нив се очекува да бидат столб на секојдневната здравствена грижа.
Има и уште еден начин да се разбере товарот што го носат. Ако една медицинска сестра работи 40 часа неделно, тоа се околу 2.080 работни часа годишно. За 35 години работен век, тоа се повеќе од 72.000 часа поминати во грижа за други луѓе.
Во тие часови не влегуваат само инекции, терапии, мерење притисок, преврски и административна работа. Влегуваат и разговори со вознемирени семејства, смирување пациенти, ноќни смени, викенди, празници, физички замор и емотивен товар што не смеат да си дозволат да се гледа однадвор.
Кадарот заминува, притисокот расте
Меѓународниот ден на медицинските сестри се одбележува на 12 мај, денот на раѓањето на Флоренс Најтингејл, симболот на модерната сестринска професија. Годинешната тема на Меѓународниот совет на медицински сестри за 2026 година е „Нашите сестри. Нашата иднина. Овластени сестри спасуваат животи“, со јасна порака дека здравствените системи не можат да бидат силни ако медицинските сестри работат во небезбедни, потценети и исцрпувачки услови. ICN предупредува дека темата доаѓа во исклучително критичен момент, кога здравството е под притисок од недостиг на кадар, зголемена побарувачка за грижа, конфликти и климатски последици.
Светската слика покажува и длабока родова нерамнотежа. Жените сочинуваат околу 85 проценти од глобалната сестринска работна сила. Истовремено, околу една од седум медицински сестри во светот е родена во друга земја, а во земјите со високи приходи тој удел е уште поголем. Тоа покажува дека богатите здравствени системи сè повеќе зависат од миграција на здравствен кадар, често од земји што и самите имаат недостиг.
Македонија во истата криза: малку кадар и ниски плати
Тука почнува и македонската приказна. Македонија, според анализите на Европската опсерваторија за здравствени системи, се соочува со недостиг на здравствени работници, емиграција и внатрешна миграција, а односот на лекари и медицински сестри е под просекот на Европската Унија, иако има раст во последните две децении. Во извештајот за здравствениот систем се посочува и дека стапките на лекари и сестри се релативно ниски, а миграцијата останува предизвик.
Според податоците од Светската банка за 2022 година, Македонија има околу 5,5 медицински сестри и акушерки на 1.000 жители. На хартија тоа можеби изгледа како статистика, но во реалноста значи притисок врз болниците, амбулантите, домовите за стари лица и итната помош. Кога има помалку кадар, секоја смена станува потешка, секој одмор потешко се организира, а секој пациент зависи од систем што функционира на граница на издржливост.
Платата е еден од најважните делови од оваа приказна. Според податоците објавени од Фондот за здравствено осигурување, основната нето-плата на медицинските сестри со средна стручна спрема во 2025 година изнесувала 31.934 денари. За споредба, просечната месечна нето-плата во земјава во февруари 2026 година изнесувала 46.159 денари. Тоа ја отвора клучната дилема: ако грижата за пациентите е суштинска јавна услуга, дали луѓето што ја носат таа грижа се платени и вреднувани како неопходни?
Разликите со богатите земји се големи. Во САД, на пример, медијаната годишна плата за регистрирани медицински сестри во мај 2024 година изнесувала 93.600 долари. Секако, платите не можат директно да се споредуваат без трошоци за живот, даноци и здравствен систем, но ваквите разлики објаснуваат зошто медицинските сестри од помали и посиромашни земји често гледаат кон Германија, Австрија, Ирска, Скандинавија или прекуокеанските земји. За нив тоа не е само професионална амбиција, туку прашање на достоинствен живот.
Затоа Меѓународниот ден на медицинските сестри не треба да остане само честитка со цвеќе и благодарност. Благодарноста е важна, но не е доволна. Потребни се подобри услови за работа, безбедни смени, повеќе вработувања, можности за образование и напредување, заштита од насилство врз здравствени работници и плати што ќе ја задржат професијата дома.
Здравствениот систем најчесто се мери преку болници, апарати, листи за чекање и буџети. Но неговата вистинска сила се гледа во човекот што стои покрај креветот на пациентот во три часот наутро. Медицинските сестри не се „помошен“ дел од здравството. Тие се неговата најжива инфраструктура. И ако сакаме систем што спасува животи, прво мора да ги зачуваме луѓето што секој ден го прават тоа.
