Личната карта и возачката дозвола наскоро би можеле да бидат достапни и во дигитална форма преку новата мобилна апликација „м.Услуги“, чија промоција е најавена за октомври. Сепак, појавувањето на дигиталните документи во телефон не значи автоматски дека граѓаните ќе можат да ги остават физичките документи дома.
Министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски најави дека преку апликацијата ќе бидат достапни електронски верзии на личната карта и возачката дозвола, како и две електронски услуги. Апликацијата треба да биде достапна преку App Store и Google Play, а тест-верзијата досега ја презеле околу 6.000 граѓани.
Во моментов се финализираат тестирањето и усогласувањето на протоколот за размена на податоци со Министерството за внатрешни работи. Според досегашното упатство за користење, пристапот треба да се врши преку еИД, со шестцифрен ПИН и со додавање на документ преку неговиот број и датумот на издавање.
Проектот не е нов. Апликацијата беше претставена уште во октомври 2025 година, кога беше најавено дека првата финална верзија ќе биде достапна до крајот на годината. Речиси една година подоцна, повторно е најавена промоција за октомври.
Сепак, пред дигиталните документи да станат дел од секојдневието, остануваат најмалку пет важни прашања.
1. Кога точно ќе биде достапна апликацијата?
Сè уште нема прецизен датум за пуштање на апликацијата во официјална употреба. Не е јасно дали „м.Услуги“ ќе биде достапна за сите граѓани веднаш по промоцијата или ќе се воведува постепено, ниту пак кои услови ќе треба да ги исполнат корисниците.
Не се познати ниту двете електронски услуги што ќе бидат дел од првата верзија. Во тест-упатството се појавува пристап до образецот М1/М2, но не е потврдено дали токму оваа услуга ќе биде дел од официјалниот пакет.
2. Ќе имаат ли дигиталните документи иста правна сила?
Ова е можеби најважното прашање. Важечкиот Закон за личната карта предвидува дека полнолетниот граѓанин е должен да ја носи личната карта и да ја покаже на барање на овластено службено лице. Законот за безбедност на сообраќајот, пак, предвидува возачот да има кај себе важечка возачка дозвола.
Оттука се поставува прашањето дали прикажувањето на дигиталниот документ преку апликацијата ќе се смета за исполнување на овие законски обврски, или за целосна примена ќе бидат потребни измени на постојните закони. Дигитална копија во телефон и правно признат дигитален документ не се нужно иста работа.
3. Каде ќе важат дигиталните документи?
Граѓаните сè уште немаат јасен одговор во кои ситуации ќе можат да го користат документот од телефонот. Не е прецизирано дали дигиталната лична карта и возачката дозвола ќе бидат прифатени при:
- полициска контрола;
- користење банкарски услуги;
- заверки и постапки кај нотари;
- користење услуги во пошта;
- посети на државни институции;
- други ситуации во кои денес се бара физички документ.
За практична употреба ќе биде потребен и сигурен механизам преку кој овластеното лице ќе може да ја провери автентичноста и важноста на документот.
4. Што ако телефонот е без интернет или без батерија?
Ова е практично прашање што може да стане проблем во секојдневна употреба. Не е познато дали дигиталните документи ќе можат безбедно да се прикажуваат офлајн, што ќе се случува ако телефонот е испразнет или ако има технички прекин на системот. Ако физичката лична карта повеќе не би била неопходна, мора да постои јасно решение за ваквите ситуации.
5. Како ќе се заштитат личните податоци?
Дигитализацијата на личните документи отвора и сериозно прашање за безбедноста и приватноста.
Од Министерството за дигитална трансформација досега е посочено дека се работи на заштита и безбедно чување на податоците, но јавноста нема детални информации за начинот на кој ќе бидат заштитени дигиталните документи. Особено важно е што ќе се случува доколку телефонот биде изгубен или украден – дали корисникот ќе може веднаш да го блокира пристапот до документите, дали ќе постои можност за далечинско одјавување и како ќе се спречи злоупотреба.
Отворено останува и прашањето дали е направена и објавена посебна процена на влијанието на апликацијата врз заштитата на личните податоци.
Дигитален документ не значи автоматски укинување на пластичниот
Засега е потврдено дека во октомври се подготвува промоција на електронски верзии на личната карта и возачката дозвола. Но, тоа не значи дека физичките документи автоматски ќе престанат да важат или дека граѓаните веднаш ќе можат да ги оставаат дома во секоја ситуација.
За тоа ќе треба да има јасни правила, правна сила, места каде што документите ќе се прифаќаат, начин на проверка, постапување без пристап до телефонот и заштита на личните податоци. Додека овие прашања не бидат прецизно одговорени, „м.Услуги“ повеќе треба да се гледа како чекор кон дигитализација на документите, отколку како целосна замена на физичката лична карта и возачката дозвола.
