Одземањето на дозволата за работа на АЛТА банка АД Белград отвори прашања за тоа што се случува со парите на штедачите кога една банка ќе престане да работи. Народната банка на Србија најави исплата на осигурените депозити до 50.000 евра, а случајот привлече внимание и кај нас, бидејќи во Македонија работи АЛТА банка АД Битола. Но, одлуката на српскиот регулатор не се однесува автоматски на македонската банка. Народната банка на Македонија потврди дека станува збор за посебно правно лице, чие работење се оценува според домашните прописи.

Што се случи со АЛТА банка во Србија?

Народната банка на Србија на 30 октомври ѝ ја одзеде дозволата за работа на АЛТА банка АД Белград, по контролни активности со кои било утврдено значително влошување на нејзината финансиска состојба и ризик за интересите на депонентите.

Со одлуката се создадени услови за поведување стечајна постапка, а управувањето со банката е пренесено на Агенцијата за осигурување депозити. Штедачите треба да бидат известени во која банка и на кој начин ќе можат да ги подигнат осигурените средства.

Според српските прописи, депозитите се осигурени до 50.000 евра по депонент во една банка. Во лимитот се пресметуваат сите осигурени депозити на едно лице во банката, заедно со договорената камата до денот на отворањето на стечајната или ликвидациската постапка.

Агенцијата за осигурување депозити ја утврдува висината на осигурениот износ и избира банка преку која ќе се изврши исплатата. За почетокот, местото и начинот на исплата штедачите треба да добијат официјално известување.

Што значи ова за клиентите на АЛТА банка во Битола?

Народната банка на Македонија соопшти дека одлуката на српската централна банка се однесува исклучиво на работењето на АЛТА банка АД Белград и не значи автоматско одземање на дозволата за работа на АЛТА банка АД Битола. Домашната банка е самостојно правно лице, основано и регистрирано во Северна Македонија, а нејзиното работење се оценува според домашната законска и регулаторна рамка.

Од Народната банка посочуваат дека ја следат состојбата и околностите што можат да влијаат врз работењето на домашната банка, вклучително и ризиците што произлегуваат од сопственичката поврзаност. Институцијата најавува дека ќе постапува во рамките на своите законски надлежности и апелира јавноста да се потпира на официјални информации, а не на шпекулации.

Колку пари се осигурени во македонските банки?

Во Македонија депозитите на физичките лица се осигурени преку Фондот за осигурување на депозити до 30.000 евра во денарска противвредност, по депонент, во една банка, филијала на странска банка или штедилница.

Осигурувањето е задолжително за банките и штедилниците што имаат дозвола за прибирање депозити од Народната банка. Во системот се опфатени домашни и странски физички лица кои имаат депозити во овие институции.

Во лимитот од 30.000 евра се пресметуваат главницата и каматата на сите депозити на едно лице во истата банка на денот на настанување на ризичниот настан. Тоа значи дека лимитот не се однесува на секоја сметка одделно, туку на вкупните осигурени средства на еден депонент во една банка.

Што ако имате повеќе од 30.000 евра во една банка?

Ако штедачот има повеќе средства од законскиот лимит, Фондот за осигурување на депозити го обесштетува само до износот од 30.000 евра во денарска противвредност. За остатокот над овој лимит, штедачот може да побарува средства од ликвидационата или стечајната маса на банката. Исплатата на тој дел зависи од постапката и од расположливите средства на банката.

Фондот објаснува дека средствата за исплата се обезбедуваат од уплатените премии на банките, а доколку тие не се доволни, постојат и дополнителни законски механизми за обезбедување пари, меѓу кои дополнителни уплати од банките, задолжување и позајмици од Буџетот.

Дали кредитите престануваат да важат ако банката оди во стечај?

Не. Стечајот на банката не ги ослободува должниците од обврските по кредитите. Во Србија, Народната банка посочува дека клиентите ќе добијат инструкции за начинот на понатамошно сервисирање на обврските кон банката по отворањето на стечајната постапка.

Истото основно правило важи и во банкарскиот систем кај нас: обврските од договорите за кредит не престануваат автоматски затоа што банката престанала да работи. Клиентите треба да ги следат официјалните известувања и да ги почитуваат инструкциите од надлежните институции или правниот наследник на побарувањата.

Каде да ги проверите официјалните информации?

За случајот со АЛТА банка АД Белград, надлежни се Народната банка на Србија и српската Агенција за осигурување депозити. За депозитите во Северна Македонија, информации објавуваат Народната банка на Северна Македонија и Фондот за осигурување на депозити.

Важно е да се прави разлика меѓу двете банки и двата системи на осигурување: српскиот лимит е 50.000 евра, а македонскиот 30.000 евра. Одземањето на дозволата во Белград само по себе не значи дека клиентите на АЛТА банка во Битола треба да ги повлекуваат своите средства.