Меѓународната агенција за енергија предупредува дека светскиот пазар на нафта се соочува со едно од најголемите нарушувања во снабдувањето досега. Причината е ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток и блокадата на Ормускиот Теснец, еден од најважните поморски правци за транспорт на нафта.
Според анализа на Goldman Sachs, глобалните залихи на нафта се опасно блиску до најниското ниво во последните осум години. Во моментов се проценува дека резервите покриваат околу 101 ден од глобалната побарувачка, но банката предупредува дека таа бројка може да падне на 98 дена до крајот на мај.
Иако залихите сè уште не се на минимално оперативно ниво, аналитичарите предупредуваат дека темпото со кое се намалуваат е загрижувачко. Пазарите веќе реагираа нервозно, а цените на нафтата пораснаа за околу шест проценти по најновата ескалација во Персискиот Залив.
Главниот притисок доаѓа од Ормускиот Теснец, низ кој во нормални услови минува речиси една петтина од светската нафта. Блокадата на овој теснец значително го ограничи транспортот и практично отстрани милиони барели дневно од пазарот.
Тензиите дополнително се зголемија откако Иран нападна неколку бродови во теснецот и беше пријавен напад врз нафтена инфраструктура во Обединетите Арапски Емирати. Ова претставува најголема ескалација по прогласеното примирје пред четири недели.
Како одговор на кризата, Меѓународната агенција за енергија одобри координирано ослободување на 400 милиони барели од стратешките резерви, со цел да се ублажи ударот врз потрошувачите и пазарите.
Од друга страна, дел од земјите во ОПЕК+, меѓу кои Саудиска Арабија и Русија, се согласија само на ограничено зголемување на производството од 188.000 барели дневно за јуни. Аналитичарите оценуваат дека тоа е недоволно со оглед на обемот на нарушувањето.
Земјите што со децении зависеа од нафта од Блискиот Исток сега бараат алтернативни добавувачи, што создава дополнителен притисок врз другите производители и ги нарушува глобалните трговски текови.
Особено загрижува брзината на падот. На почетокот на 2026 година, глобалните залихи на нафта беа на највисоко ниво од февруари 2021 година, но конфликтот што избувна кон крајот на февруари предизвика нагло намалување. Податоците на ИЕА покажуваат дека само во март глобалните залихи се намалиле за 85 милиони барели.
Goldman Sachs оценува дека е малку веројатно вкупните залихи да достигнат критичен минимум ова лето, но предупредува дека одредени региони може да се соочат со недостиг на конкретни производи.
Најчувствителен е пазарот на рафинирани нафтени производи, како бензин, дизел и авионско гориво. Според проценките, комерцијалните залихи на овие производи се намалиле од ниво што покривало 50 дена побарувачка пред конфликтот, на околу 45 дена денес.
Кризата покажува колку светската економија и понатаму зависи од неколку клучни енергетски рути. Доколку блокадата на Ормускиот Теснец продолжи, притисокот врз цените на горивата, транспортот и инфлацијата може дополнително да се зголеми.
