Македонија има географска предност која малку европски земји ја имаат во толкава мера: низ нејзината територија се вкрстуваат две важни транспортни оски. Коридор 10 ја поврзува со Србија на север и Грција на југ, додека Коридор 8 ја отвора врската кон Албанија и Бугарија – од Јадранското до Црното Море.

На мапа, тоа изгледа како идеална позиција за земја без сопствено море. Проблемот е што коридорот не постои само на мапа.

За да стане вистинска транспортна врска, мора да биде функционален од граница до граница – со завршени патишта и железници, усогласени процедури, инфраструктура и договори меѓу сите земји низ кои минува.

Токму затоа Македонија не би требало да го поставува прашањето „Коридор 8 или Коридор 10?“, туку „како да ги направиме и двата функционални?“.

Коридор 10 има предност што веќе постои

Коридор 10 минува од Табановце до Богородица и е дел од традиционалната север–југ транспортна оска низ земјата. Тој веќе ја поврзува Македонија со Србија и Грција и со Солунското пристаниште. Тоа му дава предност што не се создава со една инвестиција: континуитет.

За транспортната индустрија, континуитетот е клучен. Не е доволно една делница да биде модерна ако на следната граница или на следните сто километри има тесно грло.

Затоа Коридор 10 има поинаква позиција од Коридор 8: голем дел од неговата траса веќе функционира, па новите инвестиции можат да ја модернизираат и зголемат ефикасноста на постојната оска.

Но Коридор 8 отвора сосема поинаква географија

Коридор 8 не е само уште еден пат кон Бугарија или Албанија. Неговата логика е исток–запад: поврзување на Јадранот со Црното Море преку Албанија, Македонија и Бугарија.

Европската комисија денес го вклучува овој правец во коридорот Западен Балкан–Источен Медитеран, кој ги поврзува централноевропските земји со пристаништата на Јадранското и Источниот Медитеран.

Железничкиот дел кон Бугарија е особено важен. Источната железничка траса во Македонија е долга околу 88 километри, од Куманово преку Бељаковце и Крива Паланка до Деве Баир. Првата делница, Куманово–Бељаковце, е завршена и во функција од декември 2024 година. Делницата Бељаковце–Крива Паланка е во напредна фаза, додека последните околу 23 километри до бугарската граница сè уште треба да се завршат.

И токму тука се гледа најголемиот проблем со Коридор 8.

Една земја не може сама да го заврши меѓународниот коридор

Македонија може да ја заврши својата страна, но возот не може да продолжи кон Софија ако нема функционална прекугранична врска со Бугарија. Европската комисија повеќепати укажува на потребата од забрзување на изградбата на железничката врска и координација меѓу двете земји.

Во 2025 година Македонија и Бугарија, со поддршка од Европската комисија и европските финансиски институции, се обврзаа да ги забрзаат подготовките за преостанатите прекугранични делници и за тунелот меѓу Деве Баир и Ѓуешево. Тоа е важен детал: проблемот со Коридор 8 не е само прашање на домашна изградба.

Тоа е прекуграничен проект кој бара две држави да го движат во ист ритам.

Коридор 8 не е спореден проект за Европа

Европската Унија го третира железничкото поврзување со Бугарија како стратешка инвестиција. Делницата Крива Паланка–бугарска граница е означена како водечки проект во рамките на Global Gateway, а Европската комисија наведува дека целта е создавање источна врска која ќе го олесни движењето на стока и патници и ќе ги намали времето и трошоците за транспорт.

Затоа Коридор 8 не треба да се гледа како „резервна варијанта“ ако Коридор 10 е посигурен. Тој отвора друга транспортна насока.

И токму различноста на двете оски е нивната најголема вредност.

Едниот коридор не треба да го убие другиот

Во услови на ограничени буџети, нормално е државата да прави приоритети. Но приоритет и избор меѓу стратешки правци не се исто. Ако Коридор 10 побрзо носи резултат, тоа не значи дека Коридор 8 треба да биде ставен на пауза. И обратно.

Ако европското финансирање и регионалните договори го забрзаат Коридор 8, тоа не значи дека север–јужната оска треба да остане без инвестиции. Најголемата економска вредност би се добила кога двете оски би функционирале заедно. Тогаш Македонија не би била само место низ кое минува товарот од една соседна држава до друга.

Би можела да стане точка во која се вкрстуваат повеќе транспортни правци.

Европа веќе гледа на коридорите како мрежа

И тоа е важно за македонската перспектива. Европската комисија на 30 септември 2026 година ги објави новите работни планови за европските транспортни коридори, со посебен фокус на преостанатите инвестиции и тесните грла што мора да се отстранат за коридорите да функционираат целосно.

Тоа значи дека европската транспортна политика не се сведува на изградба на изолирани автопати и железнички линии. Целта е создавање поврзана мрежа. За Македонија тоа е особено важно. Бидејќи токму нејзината географија овозможува две различни оски да се поврзат на релативно мал простор.

Вистинскиот ризик е зависноста од една рута

Ако функционира само север–јужната оска, Македонија останува силно зависна од еден главен правец.Ако функционираат и исток–западните врски, се отвораат дополнителни можности за транспорт, логистика, трговија и пристап до различни пристаништа и пазари.

Тоа не значи дека двата коридора имаат идентична економска вредност или дека секоја делница треба да се гради со исто темпо. Значи нешто поедноставно: Македонија има поголема корист ако има две функционални транспортни оски отколку ако целосно се потпре на една. Коридор 10 е постоечка артерија што треба да се модернизира. Коридор 8 е дополнителна оска што треба да се доврши. Едниот не треба да биде аргумент против другиот.

Од „транзит“ до „раскрсница“

Македонија не може да ја промени својата географија. Но може да одлучи како ќе ја користи. Доколку Коридор 10 и Коридор 8 станат функционални и добро поврзани со соседните транспортни мрежи, земјата би можела да ја претвори својата централна балканска положба во економска предност.

Тогаш прашањето нема да биде низ кој коридор ќе помине товарот. Ќе има повеќе опции. А токму тоа е разликата меѓу земја низ која само се минува и земја што е дел од европската транспортна мрежа.

Не е дилемата Коридор 8 или Коридор 10. Дилемата е дали Македонија ќе успее да ги доврши двата.