Светскиот ден на аудиовизуелното наследство, 27 октомври, предупредува дека милиони часови снимен звук и подвижни слики ширум светот се наоѓаат пред физичко исчезнување. Додека средновековните пергаменти можат да преживеат со векови во соодветни услови, магнетните ленти и целулоидните филмови имаат ограничен рок на траење. Доколку институциите итно не ги префрлат овие материјали во современи дигитални формати, сведоштвата за 20 век ќе станат целосно нечитливи за идните генерации.
Аудиовизуелните документи се исклучително ранливи бидејќи директно зависат од стабилноста на материјалот на кој се запишани. Старите филмски ленти базирани на целулозен ацетат страдаат од таканаречен „оцетен синдром“, хемиска реакција што предизвикува сушење, собирање и распаѓање на филмската лента. Од друга страна, магнетните ленти на касетите и магнетофонските ролни се соочуваат со ронење на магнетниот оксид и деградација на лепилото. Кога лепилото ќе се распадне, снимката при репродукција едноставно се брише или физички го оштетува уредот.
Проблемот дополнително се усложнува со застарувањето на опремата. Светот веќе не произведува аналогни магнетофони, видеорекордери од форматите U-matic или Betacam, ниту соодветни резервни делови. Архиварите немаат само проблем како да ја зачуваат лентата, туку и како да пронајдат функционален уред на кој воопшто може да се отчита записот пред тој неповратно да се изгуби.
Кај нас ова прашање добива директна тежина во институции како Кинотеката на Македонија, Македонската радио-телевизија и Државниот архив. Илјадници часови снимени теренски разговори, изворни фолклорни напеви, автентични дијалекти, радиски драми и вести од втората половина на минатиот век стојат сместени во архивски депоа. Многу од овие простории немаат совршено контролирана температура и влажност на воздухот, што го забрзува процесот на распаѓање.
Кинотеката во изминатите години спроведе континуирани проекти за дигитална реставрација на македонските играни филмски класици, овозможувајќи делата на домашните автори да бидат зачувани во висока резолуција. Сепак, огромен дел од документарните записи, суровите архивски снимки и радиските ленти сè уште чекаат ред за скапа и технички комплексна дигитализација. Загубата на овие материјали не значи само губење на стари ленти, туку бришење на конкретен општествен, културен и политички контекст низ кој се градело општеството.
Експертите од УНЕСКО и меѓународните архивски здруженија нагласуваат дека префрлањето на аналогните материјали на хард-дискови или сервери не го решава проблемот засекогаш. Дигиталните формати застаруваат подеднакво брзо како и аналогните. Податоците бараат редовна миграција од еден систем во друг, правење на повеќекратни безбедносни копии и користење на отворени стандарди што нема да зависат од комерцијален софтвер.
Секоја изгубена снимка создава историска празнина што подоцна лесно се пополнува со ревизионизам, манипулации и заборавеност. Колективната меморија опстојува само доколку постои материјален доказ за гласовите и настаните што го обележале минатото.
