Климатските промени веќе не се само приказна за топење на глечери, пожари и екстремни горештини. Ново истражување покажува дека тие тивко го менуваат и растителниот свет, оној што ги прави пејзажите препознатливи, шумите живи, а екосистемите стабилни.

Некои растенија што денес се дел од познати природни слики, од еукалиптусите во Австралија до ретки дрвја во Калифорнија, до крајот на векот би можеле да останат без најголем дел од просторот каде што можат да преживеат. Според студијата објавена во научното списание Science, климатските промени сè повеќе ги стеснуваат природните живеалишта на растенијата, оставајќи им сè помалку места каде температурата, врнежите, почвата и условите во просторот сè уште одговараат на нивните потреби.

Истражувачите анализирале повеќе од 67.000 видови васкуларни растенија, група во која спаѓа најголемиот дел од познатите растителни видови во светот. Тоа е околу 18 отсто од сите познати васкуларни растенија. Резултатите покажуваат дека меѓу 7 и 16 отсто од нив би можеле да изгубат повеќе од 90 отсто од својот природен ареал до периодот 2081–2100 година.

Растенијата не можат едноставно да „избегаат“

Кога климата се менува, животните можат да се движат побрзо. Растенијата, пак, се движат бавно, низ генерации, преку семиња и спори што ги носат ветерот, водата, животните или гравитацијата. Но, студијата покажува дека проблемот не е само во тоа што растенијата се движат бавно.

Истражувачите споредиле сценарија во кои растенијата би можеле реално да се шират со сценарио во кое би можеле да стигнат до сите нови погодни живеалишта. Ризикот од исчезнување останал сличен. Тоа значи дека главниот проблем не е само патот до ново место, туку фактот дека погодните места стануваат сè помалку.

Со други зборови, не е доволно само „да им се помогне“ на видовите да се преселат. Ако климатските промени го намалуваат вкупниот простор во кој еден вид може да преживее, тогаш преселбата сама по себе не ја решава кризата.

Светот ќе добие нови растителни комбинации

Последиците нема да бидат исти насекаде. Растенијата приспособени на студени услови во Арктикот може да изгубат живеалишта како што се повлекуваат екстремно студените климатски зони. Сувите региони, вклучително делови од западниот дел на САД и медитеранските предели, се изложени на поголем ризик од суши, намалена влажност на почвата и почести пожари. Во јужна и источна Австралија, крајбрежјето може да го ограничи движењето на растенијата кон постудени предели.

Но, студијата не зборува само за исчезнување. Во некои делови од светот, локалната растителна разновидност може дури и да се зголеми, бидејќи одредени видови ќе се движат кон нови подрачја што стануваат погодни за нив. Истражувачите проценуваат дека такво зголемување може да се случи на околу 28 отсто од копнената површина на Земјата.

Тоа, сепак, не значи дека природата е во добивка. Научниците ова го опишуваат како глобално „прераспоредување“ на растителниот свет. Некои видови ќе исчезнуваат од своите историски подрачја, други ќе се појавуваат на нови места, а екосистемите ќе добиваат комбинации на растенија што претходно не живееле заедно.

Токму тука почнува непознатото. Како ќе се однесуваат тие нови растителни заедници? Дали ќе си конкурираат, ќе се потиснуваат или ќе создадат нова рамнотежа? Истражувачите велат дека тоа засега не може сигурно да се предвиди.

Кога исчезнуваат растенијата, се менува целиот систем

Растенијата не се само украс на пејзажот. Тие се основа на копнените екосистеми. Складираат јаглерод, ја стабилизираат почвата, обезбедуваат храна и засолниште за животните, а за луѓето се извор на храна, дрво, лекови и суровини.

Ако климатските промени ја намалат растителната покривка, екосистемите ќе апсорбираат помалку јаглерод диоксид од атмосферата. Тоа може дополнително да го засили затоплувањето и да создаде опасен круг: климата ги оштетува растенијата, а намалената растителна покривка ја влошува климатската криза.

Затоа оваа студија не е само предупредување за биолозите. Таа е предупредување за сите. Кога исчезнуваат растенијата, не исчезнува само зеленилото. Се менува воздухот, почвата, храната, водата, животот на животните и сигурноста на луѓето.

Климатската криза, како што покажува ова истражување, не ја менува само температурата. Таа ја менува картата на животот.