Кога температурите ќе се качат над 30 степени, клима уредот станува првото копче што го бараме. Дома, на работа, во автомобил, во продавница. Ладниот воздух носи моментално олеснување, но удобноста има цена што не ја гледаме веднаш на далечинскиот управувач.
Клима уредите се меѓу најголемите потрошувачи на електрична енергија во домаќинствата во летните месеци. Во денови на екстремна жештина, потрошувачката нагло расте, електричниот систем се оптоварува, а ако струјата доаѓа од термоелектрани на јаглен или други фосилни горива, растат и емисиите на штетни гасови.
Тука почнува маѓепсаниот круг. Климатските промени носат почести и посилни топлотни бранови. Поради нив сè повеќе користиме клима уреди. А нивната масовна употреба, преку поголема потрошувачка на струја и емисии, дополнително ја храни кризата од која се обидуваме да се заштитиме.
Ладно внатре, потопло надвор
Клима уредот не ја уништува топлината, туку ја преместува. Додека ја лади внатрешноста, ја исфрла топлината надвор. Во густо населени градови, каде што фасадите, асфалтот и бетонот веќе ја задржуваат жештината, илјадници клима уреди дополнително го загреваат просторот околу зградите.
Така се засилува ефектот на урбаните топлински острови, односно делови од градот каде температурите се повисоки отколку во околните рурални или позелени средини. Колку повеќе клими работат, толку повеќе топлина се исфрла во веќе загреаниот град. Надвор станува потешко за дишење, внатре повторно ја намалуваме температурата и кругот продолжува.
Проблемот не е само во струјата. Клима уредите користат разладни гасови, кои ако истечат при дефект, лошо одржување или неправилно отстранување на стари уреди, можат да имаат сериозно влијание врз атмосферата. Старите типови разладни средства беа поврзани со оштетување на озонската обвивка, додека дел од поновите гасови имаат висок потенцијал за загревање на планетата. Затоа редовното одржување и правилното сервисирање не се само техничка работа, туку и еколошка обврска.
Климата може да биде проблем и за здравјето
Прекумерната употреба на клима уреди може да влијае и врз здравјето. Преголемата разлика меѓу надворешната и внатрешната температура може да предизвика главоболка, замор, сувост на очите и грлото, вкочанетост и проблеми со дишните патишта.
Дополнителен ризик се нечистите филтри. Ако уредот не се чисти редовно, во него може да се собира прашина, мувла, бактерии и други честички кои потоа циркулираат низ просторијата. Во таков случај, климата наместо само да лади, може да го влоши квалитетот на воздухот што го дишеме дома или во канцеларија.
Но решението не е да ги исфрлиме клима уредите. Во топлотни бранови тие се важни, особено за постари лица, деца, хронично болни и луѓе што живеат во прегреани станови. Прашањето е како да ги користиме без да ја влошуваме кризата.
Не мора без клима, но мора попаметно
Клима уредот треба да се користи разумно. Наместо просторијата да се лади до непријатно ниски температури, подобро е уредот да се постави на умерена температура, да се исклучува кога нема никој дома и редовно да се сервисира. Разликата меѓу надворешната и внатрешната температура не треба да биде преголема, особено кога често влегуваме и излегуваме.
Постојат и едноставни навики што можат да ја намалат потребата од постојано ладење: спуштени ролетни во најжешкиот дел од денот, проветрување рано наутро и навечер, користење вентилатори, подобра изолација, светли завеси, зелени површини околу зградите и садење дрвја што создаваат природна сенка.
Најважната лекција е дека клима уредот не смее да биде единствениот одговор на жештината. Ако градовите останат без дрвја, со бетонски плоштади, прегреани фасади и слаб јавен превоз, тогаш ќе ни требаат сè повеќе клими. А со тоа ќе добиеме уште повеќе топлина.
Клима уредите не се само прашање на комфор, туку и прашање на одговорност. Секој степен помалку на далечинскиот управувач има своја цена. Дел од неа ја плаќаме на сметката за струја, а дел ја плаќаме сите преку потопол град, поголема потрошувачка и воздух што станува сè потежок.
