На 24 мај Македонија го слави Денот на сесловенските просветители, светите браќа Кирил и Методиј. Родени во Солун во угледно византиско семејство, тие создадоа прва словенска азбука, преведоа свети книги и го поставија темелот на писменоста и културата на сите словенски народи. Денес нивното дело им припаѓа на повеќе од 250 милиони луѓе ширум светот.

Кои беа Кирил и Методиј?

Светите браќа Кирил и Методиј се родени во Солун, во деветтиот век, во угледно и богато византиско семејство. Татко им бил Лав, мајка им Марија. Уште во млади години биле препознаени како исклучително образовани и талентирани и набрзо станале дел од највисоките дипломатски и интелектуални кругови на Византиската империја.

Помладиот брат, Константин, подоцна познат како Кирил откако станал монах, бил филозоф и лингвист со исклучителна дарба за јазици. Постариот, Методиј, порасна во државник и подоцна стана епископ и архиепископ. Заедно, тие не биле само религиозни мисионери, туку и интелектуалци чие дело ги надмина границите на своето време.

Пред Моравија: Мисиите кои ги ковале

Пред историската Моравска мисија, браќата биле испраќани на неколку дипломатски и мисионерски задачи во ime на Византија. Меѓу нив биле мисијата кај Сарацените во Багдад и Хазарската мисија во 860 година, преку кои стекнале огромно искуство во преговарање меѓу различни цивилизации и религии.

Некои историчари ја споменуваат и Брегалничката мисија од 855 година на македонска територија, која претходела на создавањето на азбуката. Токму ова богато искуство ги направило идеален избор за она што требаше да дојде.

Азбуката: Револуција создадена за 40 дена

Во 862 година, моравскиот кнез Ростислав, владетел на првата словенска држава Велика Моравија, се обратил до византискиот цар Михаил со барање: да му испрати мисионери кои ќе го шират христијанството на словенски јазик и со словенско писмо. Изборот паднал на солунските браќа.

Проблемот бил очигледен: не постоела словенска азбука. Константин, помогнат од Методиј, ја создал глаголицата, прва словенска азбука со 38 букви. Дваесет и четири букви биле засновани на грчкото брзописно писмо, а останатите четиринаесет биле создадени специјално за да ги одразат гласовите на словенскиот јазик. Основата за азбуката бил јазикот на македонските Словени од околината на Солун.

Моравската мисија: Училишта, цркви и нов свет

Во 863 година, Кирил и Методиј, заедно со своите ученици Климент, Наум, Ангелариј, Горазд и Сава, тргнале од Солун по течението на Вардар и Морава, преминале го Дунав и пристигнале во Моравија. Кнезот Ростислав ги пречекал со сите почести.

Набрзо отвориле голем број училишта и цркви, во кои просветата се ширела на словенски јазик. Богослужбените книги биле преведени на старословенски, а подготвени биле и нови учители и свештенослужители за западните словенски народи. Тоа бил чин со огромни историски последици: за прв пат еден народ можел да го слуша и да го запишува Словото на сопствен јазик.

Рим, папата и признанието

Противењето на германско-латинскиот клер кон словенското богослужење ги принудило браќата да патуваат до Рим за да го одбранат своето дело пред папата Адријан Втори. Таму биле примени со големи почести. Папата ги одобрил словенските богослужбени книги и наредил да бидат поставени во олтарот на црквата Санта Марија Маџоре.

Кирил починал во Рим на 14 февруари 869 година, пред да се врати. Методиј продолжил со мисијата и станал Великоморавски и Панонски архиепископ, работејќи до својата смрт во 885 година.

Кирилицата: Делото на учениците

По смртта на Методиј, неговите ученици биле прогонети од Моравија. Климент и Наум Охридски се вратиле на македонска почва и го продолжиле делото на своите учители. Климент Охридски, работејќи во Охрид, ја создал или значително ја реформирал кирилицата, поедноставена азбука изградена врз основа на глаголицата и грчкото унцијално писмо. Токму кирилицата, а не глаголицата, се проширила низ целиот словенски свет и денес е официјално писмо на повеќе од петнаесет јазика, вклучувајќи руски, српски, бугарски, украински и македонски.

Зошто денес го славиме 24 мај

Датумот 24 мај е избран затоа што токму на тој ден започнала Моравската мисија. Во Македонија, празникот за прв пат бил одбележан на 11 мај 1860 година во црквата Света Богородица во Скопје. Денес е државен празник и неработен ден за сите граѓани на Северна Македонија. Најпознатиот универзитет во земјата го носи нивното име. Плоштадите, училиштата, библиотеките и институциите ширум Македонија се именувани по солунските браќа. Денот се одбележува со свечени академии, верски служби, изложби, литературни настани и манифестации во училиштата.

Наследство кое им припаѓа на сите Словени

Во светската историографија, Кирил и Методиј се прифатени како творци и поттикнувачи на развојот на словенската писменост и книжевност. Историски, нивното дело денес им припаѓа на сите народи од словенското јазично семејство: Македонци, Срби, Руси, Украинци, Белоруси, Бугари, Хрвати, Словенци и многу други.

Православната црква ги прогласила за рамни на апостолите. Католичката црква во 1880 година ги прогласила за светци, а во 1980 година папата Јован Павле Втори ги прогласил за сопокровители на Европа, рамни на Свети Бенедикт.

Нивната порака останува едноставна и моќна: секој народ има право да го слуша, да го чита и да го пишува Словото на свој јазик. Во деветтиот век, тоа беше револуција. Денес, е цивилизациска вредност.