Иницијативата е во центарот на самитот ЕУ–Канада во Монтреал, на кој се разговара за продлабочување на соработката во трговијата, одбраната, енергетиката, технологијата и снабдувањето со критични суровини.
Новиот сојуз се замислува како поширока рамка за партнерство меѓу земји што делат демократски вредности и заеднички економски и безбедносни интереси. Неговата цел е да создаде посилни врски меѓу Европа и Канада, но и да отвори простор за приклучување други партнери во иднина.
Без придружно членство, но со поблиски врски
Првичната идеја Канада да добие статус на придружна членка на Европската Унија не доби согласност од сите земји членки. Германија и други држави изразија резерви кон воведувањето таков статус, кој во моментов не постои во правната рамка на ЕУ.
Поради противењето, формулацијата за придружно членство беше отстранета од нацрт-декларацијата на самитот. Наместо тоа, двете страни се насочуваат кон постепено продлабочување на соработката, без формално менување на статусот на Канада во однос на Унијата.
Тоа, сепак, не значи откажување од амбицијата за поблиско поврзување. Напротив, новиот пристап овозможува соработката да се проширува во конкретни области, без претходно да се постигне согласност за нов модел на членство.
Одговор на промените во светската политика
Иницијативата доаѓа во период кога и Канада и Европската Унија настојуваат да ја намалат зависноста од американскиот пазар и одлуките на Вашингтон.
Канада традиционално е силно економски поврзана со САД, додека Европската Унија се соочува со потребата да ја зајакне сопствената економска и одбранбена автономија.
Во такви околности, партнерството меѓу Отава и Брисел добива пошироко геополитичко значење. Двете страни бараат начини да ги диверзифицираат трговските односи, да обезбедат посигурни синџири на снабдување и да развиваат заеднички капацитети во стратешките индустрии.
Особено значајна е соработката во областа на критичните минерали, кои се неопходни за производство на батерии, електрични возила, напредни технологии и одбранбена опрема. Канада располага со значителни природни ресурси, додека ЕУ бара сигурни партнери за намалување на зависноста од Кина.
Одбраната станува важен дел од партнерството
Една од областите во кои соработката веќе добива конкретна форма е одбраната.
Канада стана првата неевропска земја што се приклучи на европскиот инструмент SAFE, наменет за поддршка на заеднички инвестиции и набавки во одбранбената индустрија.
Ова отвора можности за поголема соработка меѓу европските и канадските компании, заедничко производство и развој на нови одбранбени технологии.
Покрај безбедноста, партнерството треба да опфати и научни истражувања, вештачка интелигенција, дигитални технологии и образовна размена.
Од идеја за нов светски поредок до конкретен сојуз
Рацин на 27 октомври пишуваше за амбициите на Канада и Европската Унија да изградат нов модел на меѓународна соработка, во услови кога досегашните глобални политички и економски односи се менуваат.
Тогаш во фокусот беше пошироката визија за нов светски поредок, во кој средните сили би имале поголема улога и би можеле да дејствуваат поусогласено, без целосно потпирање на големите светски центри на моќ.
Со „Сојузот за иднината“, Карни и Фон дер Лајен се обидуваат таа визија да ја преточат во конкретна политичка и економска рамка.
Иако формалното придружно членство на Канада засега е тргнато од масата, самитот во Монтреал покажува дека Брисел и Отава бараат нови механизми за долгорочно поврзување.
Следниот чекор ќе биде утврдувањето на конкретните механизми и обврски на партнерството, од кои ќе зависи дали „Сојузот за иднината“ ќе прерасне во поширока меѓународна иницијатива.
