Иако земјите од еврозоната користат иста валута и се под надлежност на истата централна банка, цената на станбените кредити значително се разликува од држава до држава. Најновите податоци на Европската централна банка за април 2026 година покажуваат дека граѓаните во некои земји плаќаат повеќе од двојно повисоки камати за ист вид кредит отколку жителите на други членки на еврозоната.
Просечната каматна стапка за нови станбени кредити во еврозоната изнесувала 3,43 проценти, но зад овој просек се кријат големи национални разлики. Најниска камата е забележана во Малта, каде што новите хипотекарни кредити се одобрувале со просечна каматна стапка од само 2,08 проценти. По Малта следуваат Бугарија со 2,45 проценти, Шпанија со 2,80 проценти, Португалија со 2,85 проценти, Хрватска со 2,95 проценти и Словенија со 2,99 проценти.
Од друга страна, најскапите станбени кредити во еврозоната се регистрирани во балтичките држави. Летонија е на врвот на листата со просечна каматна стапка од 4,18 проценти, по што следуваат Естонија со 4,05 проценти и Литванија со 3,88 проценти. Над просекот на еврозоната се наоѓаат и Германија, Белгија и Холандија. Овие разлики имаат значително влијание врз семејните буџети. На пример, за станбен кредит од 200.000 евра со рок на отплата од 20 години, домаќинство во Малта би плаќало месечна рата од околу 1.019 евра. За истиот кредит во Летонија месечната рата би достигнала околу 1.231 евро, што е повеќе од 200 евра дополнителен трошок секој месец.
На крајот од отплатниот период, заемопримачот во Летонија би вратил речиси 295.000 евра, додека во Малта околу 245.000 евра. Тоа значи дека разликата во платената камата изнесува повеќе од 50.000 евра, иако станува збор за идентичен кредит во иста валута. Експертите објаснуваат дека причината за овие разлики не лежи во политиката на Европската централна банка, која ја одредува основната каматна стапка за целата еврозона, туку во структурата на националните банкарски пазари.
Еден од најважните фактори е типот на кредити што доминираат во одделни земји. Во балтичките држави и Финска најголем дел од новите кредити се со променлива каматна стапка. Според податоците на ЕЦБ, повеќе од 93 проценти од новите хипотекарни кредити во Летонија, Естонија и Финска се со променлива камата, додека просекот за еврозоната е околу 15 проценти. Тоа значи дека граѓаните во овие земји многу побрзо ги чувствуваат последиците од секое зголемување на каматните стапки. Наспроти тоа, во Франција, Шпанија и Португалија доминираат фиксните каматни стапки, што им овозможува на домаќинствата подолгорочно да ги задржат стабилни месечните рати.
Значајна улога има и конкуренцијата меѓу банките. Во помалите банкарски пазари со ограничен број кредитори, како што се балтичките земји, конкуренцијата е послаба, што остава простор за повисоки кредитни маржи. Дополнително, начинот на кој банките ги обезбедуваат средствата за кредитирање исто така влијае врз цената на заемите. Малта веќе подолго време важи за земја со најниски хипотекарни камати во еврозоната. Експертите тоа го поврзуваат со силната конкуренција меѓу локалните банки, големата база на домашни депозити и релативно стабилниот пазар на недвижности.
Податоците уште еднаш покажуваат дека и покрај заедничката валута, финансиската интеграција во еврозоната сè уште не е целосна. Додека монетарната политика се води централизирано од Франкфурт, условите за кредитирање и натаму во голема мера зависат од националните пазари. За граѓаните кои планираат купување дом, местото на живеење останува еден од најважните фактори што ја одредуваат конечната цена на кредитот. Речиси три децении по воведувањето на еврото, трошокот за станбено кредитирање останува еден од најјасните показатели дека финансиските граници меѓу европските држави сè уште постојат.
