Преку Планот за раст на ЕУ, Македонија не добива само финансиска поддршка, туку и обврска јавните пари да се трошат попаметно, потранспарентно и поодговорно. Во фокусот е системот за јавна внатрешна финансиска контрола, кој треба да овозможи јавните набавки и буџетските процеси да се следат од самиот почеток: како се планира, кој одлучува, кој потпишува и кој е одговорен.

Тоа е важна промена во логиката на јавните финансии. Наместо прашањата да се поставуваат кога договорот е веќе завршен, фактурата платена, а грешката направена, контролата треба да почне многу порано. Во планирањето. Во одлуките. Во процедурите. Во секој чекор каде што јавниот денар добива насока.

Токму таа порака ја носи Јована Аврамовска Николовска, која во својата работа секојдневно поставува прашања и бара одговори. „Често, финансиските анализи почнуваат кога сè е готово. А тогаш е предоцна“, вели таа. Нејзината порака е едноставна, но суштинска: мора да знаеме каде оди секој денар, затоа што само така можеме да бидеме сигурни за нашите пари.

Контрола пред да биде предоцна

Јавната внатрешна финансиска контрола не е само административен термин што добро звучи во стратегија. Таа е систем што треба да обезбеди институциите да не реагираат задоцнето, туку да управуваат со ризиците навремено.

Тоа значи дека контролата не треба да биде само последна проверка, туку дел од целиот процес. Од првичната идеја, преку планирањето, до донесувањето одлуки и реализацијата. Ако јавна набавка се следи од самиот почеток, полесно се гледа дали потребата е реална, дали постапката е добро поставена, дали има одговорност и дали парите ќе донесат вистинска вредност.

Во пракса, тоа значи помалку простор за импровизација и повеќе простор за правила. Токму тука е суштината на реформата: јавните пари да не се контролираат само откако ќе заминат, туку уште пред да тргнат.

Јавните набавки под лупа од самиот почеток

Јавните набавки се една од најчувствителните точки во управувањето со јавните финансии. Таму се гледа како државата купува, како планира, како избира и како ја мери вредноста на она што го плаќа.

Со реформите поддржани преку Планот за раст на ЕУ, целта е јавните набавки да бидат поекономични, поефикасни и поефективни. Тоа значи дека најважно не е само нешто да биде купено, туку дали е купено правилно, дали има конкуренција, дали условите се фер и дали граѓаните добиваат вредност за своите пари.

Јована Аврамовска Николовска токму тука ја поставува главната дилема: кој одлучува и кој е одговорен? Без тие одговори, јавните финансии остануваат бројки на хартија. Со тие одговори, тие стануваат систем во кој секоја одлука има трага, а секој денар има објаснување.

Наши пари, наша сигурност

Планот за раст на ЕУ е поврзан со пошироката реформа на управувањето со јавните финансии. Таа реформа има една јасна цел: јавните средства да се користат таму каде што даваат најголем резултат, со повеќе транспарентност, отчетност и одговорност.

Затоа ова не е само приказна за институциите. Ова е приказна за граѓаните. За парите што сите ги полниме во буџетот. За училиштата, патиштата, услугите, опремата, проектите и набавките што треба да се платат со тие пари.

„Мораме да знаеме каде оди секој денар. Само така ќе бидеме сигурни за нашите пари“, вели Јована.

И токму тоа е пораката на оваа реформа: јавните пари не смеат да патуваат во магла. Тие мора да имаат пат, одговорност и контрола од првиот ден