Шкотската национална партија (СНП) оствари петта последователна победа на изборите за шкотскиот парламент, но и покрај историскиот успех, партијата не успеа да обезбеди апсолутно мнозинство. На седмите избори од формирањето на современиот шкотски парламент во 1999 година, политичката сцена повторно беше доминирана од СНП, а нејзиниот лидер Џон Свини се подготвува да ја преземе функцијата прв министер на чело на малцинска влада, пишува Би-Би-Си.
Свини најавува малцинска влада
По целодневното пребројување на гласовите, лидерот на СНП, Џон Свини, изјави дека неговата партија извојувала „убедлива“ победа. Опишувајќи ја разликата во гласовите како „значајна и јасна“, Свини порача дека „очекувањето на јавноста“ сега е тој повторно да ја преземе функцијата прв министер и да ја води владата. Лидерот на СНП изјави дека има намера да „пронајде заеднички јазик“ со сите партии освен со Реформ УК, за која рече дека има „целосно различни вредности“.
„Луѓето се чувствуваат ранливо. Времињата се тешки. Светот е во превирања и мислам дека сакаат прв министер кој ќе ги обединува луѓето“, изјави Свини.
Јасно е дека за него е прифатлива идејата за малцинска влада и преговарање со политичките ривали за секое поединечно прашање. Тој е свесен и дека претходниот договор за поделба на власта меѓу СНП и шкотските Зелени заврши неславно. Додека даваше изјава пред зградата на парламентот во Холируд, се собра помала група поддржувачи на независноста со шкотски знамиња, кои преку песни и извици повикуваа на отцепување.
Мнозинство за независност и историски успех на Зелените
Звуците на песната „Флауер оф Скотланд“ се ширеа околу парламентот, а поддржувачите на независноста дополнително ги охрабри фактот што во парламентот повторно постои мнозинство кое ја поддржува независноста. Тоа мнозинство го сочинуваат 58 пратеници на СНП и 15 пратеници на шкотските Зелени, кои остварија рекорден резултат и се пласираа веднаш зад лабуристите и Реформ УК, кои имаат по 17 пратеници.
И покрај тоа, Свини за време на кампањата инсистираше дека единствениот начин за напредок кон независност е освојување апсолутно мнозинство само за СНП. Во повеќе наврати ја истакнуваше можноста за целосна победа, иако изборниот систем во парламентот е создаден така што малцинските или коалициските влади се правило.
До таа цел СНП не успеа ни да се доближи.
Иако ова претставува јасна победа за СНП и извонреден успех по 19 години на власт, партијата не ја доби плебисцитарната поддршка што ја бараше од гласачите.
Поддршката за СНП опадна, како и бројот на пратенички места, од 64 на 58, што е далеку од 65-те потребни за мнозинство во парламент со 129 места. Партијата доживеа и неколку болни порази во изборните единици.
Во Единбург Централ, министерката и директорка на кампањата на Ангус Робертсон беше поразена од Лорна Слејтер од Зелените, со што Зелените за првпат освоија директен мандат во изборна единица. Зелените ја освоија и изборната единица Глазгов Саутсајд, која претходно ја претставуваше поранешната лидерка на СНП, Никола Старџен.
Дебакл за лабуристите и нова политичка сцена
Високи функционери на СНП неофицијално признаваат дека им одело во прилог тоа што Реформ УК стана значаен фактор во шкотската политика, со што дополнително се поделил унионистичкиот блок. Иако уставното прашање падна на листата приоритети кај гласачите, тоа и понатаму останува главната линија на поделба.
За шкотските лабуристи, ова беше најлош резултат во историјата на децентрализираната шкотска власт. Нивниот лидер Анас Сарвар е свесен дека можел да биде кандидат за прв министер. Само пред две години неговата партија убедливо го победи СНП на општите избори. Но, оттогаш товар за него стана исклучително непопуларниот британски премиер Кир Стармер.
Дури ни повиците Стармер да поднесе оставка не беа доволни Сарвар да избегне катастрофален резултат, поради кој неговата партија сега ќе се бори со Реформ УК за канцеларии и време за говори во парламентот.
„Се залагавме за промени. Во таа дебата не успеавме“, призна Сарвар.
И конзервативците го забележаа својот најлош резултат на изборите за Холируд. Некогашниот лабуристичко-конзервативен дуопол што со децении ја дефинираше британската политика во Шкотска сега изгледа како далечно минато.
Идни предизвици и прашањето за независност
Џон Свини знае дека довербата во владеењето на СНП и поддршката за напуштање на Обединетото Кралство се тесно поврзани. Во последните две години тој се обидуваше да ја стабилизира партијата по турбулентниот период обележан со заминувањата на Никола Старџен и Хумза Јусаф, полициската истрага за финансиите на партијата и серијата политички конфликти.
Сега Свини тврди дека партијата повторно ја вратила довербата на јавноста, но признава дека има уште многу работа. На прашањето што ќе му биде приоритет по враќањето во владата, Свини не ја спомена независноста, туку најави фокус на животниот стандард и здравството.
„Ќе обезбедиме конкретна помош за граѓаните погодени од растот на трошоците за живот и ќе се фокусираме на дополнително подобрување на Националната здравствена служба“, рече тој.
Поделени мислења
Дванаесет години по референдумот на кој 45 проценти од гласачите гласаа за независност на Шкотска, анкетите покажуваат дека поддршката за напуштање на Обединетото Кралство пораснала на околу 50 проценти.
Истражувањата исто така покажуваат дека можноста лидерот на Реформ УК, Најџел Фараж, еден ден да влезе во Даунинг стрит што по успехот на неговата партија ширум Велика Британија веќе не изгледа невозможно би можела дополнително да ја зголеми поддршката за независност. Тоа прашање би можело повторно да стане централна тема на следните општи избори, кои мора да се одржат најдоцна до август 2029 година.
Со десетици нови лица што доаѓаат во Холируд, вклучително и голем број нови пратеници од Реформ УК, следниот состав на парламентот ќе изгледа значително поинаку. Тие нови пратеници ќе се соочат со големи предизвици. Шкотска, како и остатокот од Обединетото Кралство, минува низ долг период на бавен економски раст, висока инфлација и растечки трошоци за социјална заштита, што создава огромен притисок врз јавните служби.
Последиците од ковид-пандемијата, Брегзит и долгогодишните мерки за штедење дополнително ја влошија ситуацијата. Се чини дека следува период на големи промени. Но, некои работи остануваат исти, а политичарите и поддржувачите на СНП викендов повторно слават, подготвувајќи се за трета деценија на власт.
