По изборниот пораз на републиканците на изборите за американскиот Конгрес, европските лидери добија надеж дека политичката моќ на претседателот Доналд Трамп ќе биде ограничена. Но, според експертите, токму ваквиот развој на настаните може да донесе нови безбедносни ризици за Европа.
Лијана Фикс, експертка за надворешна и безбедносна политика во Советот за надворешни односи во Вашингтон, во анализа објавена во германскиот магазин „Фокус“ предупредува дека слабеењето на политичката поддршка во Конгресот не мора да значи и послаба позиција на Трамп на меѓународната сцена.
Напротив, американските претседатели кои ја губат поддршката во законодавната власт често го насочуваат вниманието кон надворешната политика, каде што располагаат со поголем простор за самостојно дејствување.
Фикс оценува дека оваа тенденција кај Трамп би можела да биде уште поизразена, бидејќи се наоѓа во последниот претседателски мандат и настојува да остави значајно политичко наследство.
Дали Москва ќе го тестира членот 5 на НАТО?
Еден од најзагрижувачките ризици што ги посочува аналитичарката е можноста за промена на американскиот однос кон НАТО и војната во Украина.
Според нејзиното сценарио, Трамп би можел да постигне договор со рускиот претседател Владимир Путин и да ја прекине или значително да ја ограничи логистичката и разузнавачката поддршка за Украина.
Друга можност е намалување на американското воено присуство во Европа, особено во Полска и балтичките држави. Москва подолг период бара повлекување на американските сили и намалување на инфраструктурата на НАТО во источниот дел на Европа.
Но, најсериозното предупредување се однесува на можноста Русија да се обиде да го провери единството на Алијансата преку ограничени напади со беспилотни летала.
Таквите инциденти, според анализата, би можеле да бидат искористени за тестирање на подготвеноста на сојузниците да реагираат согласно членот 5 од Северноатлантскиот договор, кој предвидува колективна одбрана во случај на вооружен напад врз земја членка.
Фикс предупредува дека Кремљ би можел да процени оти Вашингтон нема да биде подготвен да им помогне на европските сојузници доколку Трамп го промени својот однос кон Европа по изборните резултати.
Сепак, станува збор за можни ризични сценарија, а не за потврдени планови на Русија или веќе донесени одлуки на американската администрација.
Париз и Берлин мора да преземат поголема одговорност
Аналитичарката смета дека Европа премногу долго ја градела својата безбедносна политика врз претпоставката дека САД ќе останат нејзин сигурен партнер.
Според неа, Франција и Германија во последниот период биле преокупирани со внатрешнополитички прашања, додека Норвешка и Финска покажале поголема активност во одржувањето дипломатски контакти со Вашингтон и Москва.
Фикс оценува дека двете најголеми економии во Европската Унија мора да преземат поактивна улога во заштитата на европските интереси и во поддршката за Украина.
Таа потсетува и на 2025 година, кога европските лидери застанаа зад украинскиот претседател Володимир Зеленски во период на силен притисок од администрацијата на Трамп.
Според нејзината анализа, таквото единство треба да прерасне во долгорочна стратегија, наместо Европа постојано да реагира на потезите на Вашингтон.
Европа мора да има резервен безбедносен план
Меѓу конкретните чекори што ги предлага Фикс е создавање заеднички европски став против обновување на трговијата со руски природен гас и против предвремено ублажување на санкциите кон Москва.
Таа предлага и забрзување на механизмите за користење на замрзнатите руски средства во корист на Украина.
Клучната порака на анализата е дека Европа мора да развие сопствена способност за дејствување во случај американската воена и политичка поддршка да ослаби.
Тоа прашање е важно и за Северна Македонија, која како членка на НАТО е дел од системот на колективна одбрана. Евентуалното слабеење на американската поддршка би отворило прашања за безбедносните обврски и капацитетите на европските членки на Алијансата.
Изборниот пораз на републиканците можеби ќе го ограничи влијанието на Трамп врз американската внатрешна политика, но според Фикс, не постои гаранција дека тоа ќе донесе поголема стабилност во односите меѓу САД и Европа.
Напротив, европските држави би можеле да се соочат со период во кој ќе мора самостојно да носат потешки безбедносни одлуки.
