Глобалната поморска трговија и енергетскиот пазар се соочуваат со нов, досега невиден геополитички потрес кој доаѓа директно од Блискиот Исток.
Како што пренесуваат светските медоуми, Иран започна отворено да бара исплата на милионски суми за премин на странски комерцијални бродови и танкери низ стратешки клучниот Хормушки теснец.
Ваквиот радикален чекор иранските власти го оправдуваат со досегашната меѓународна пракса, поставувајќи го јавно прашањето: „Ако Панама и Египет имаат право да наплаќаат астрономски такси за транзит низ своите канали, зошто тоа да му биде забрането на Техеран?“.
Оваа иницијатива веднаш наиде на остар отпор кај западните сили и меѓународните правни експерти, кои предупредуваат на опасен преседан што може целосно да го блокира извозот на светската нафта.
Апсурдната споредба меѓу природен теснец и вештачки изграден канал
Главното упориште на иранската пропаганда се милионските такси што Панама ги наплаќа за премин низ Панамскиот Канал, како и Египет за Суецкиот Канал.
Сепак, меѓународните правни експерти веднаш ја отфрлија оваа паралела како целосно неодржлива и правно неоснована.
За разлика од Панама и Суец, кои се вештачки изградени канали на суверена територија и бараат огромни трошоци за одржување и редовна инфраструктурна регулација, Хормушкиот теснец е природен воден пат.
Според меѓународното поморско право, природните теснеци кои поврзуваат отворени мориња имаат специјален статус кој гарантира слободен и непречен транзит за сите светски заедници, без оглед на политичките апетити на крајбрежните држави.
Правото на „непречен транзит“ наспроти иранскиот суверенитет
Хормушкиот теснец е регулиран со Конвенцијата на ОН за поморско право, UNCLOS, која јасно го дефинира правото на транзитен премин.
Иако добар дел од пловниот пат минува низ територијалните води на Иран и Оман, двете земји се обврзани да не го попречуваат, суспендираат или наплаќаат меѓународниот сообраќај.
Техеран, сепак, тврди дека бидејќи никогаш целосно не ја ратификувал оваа специфична конвенција, има целосно право да воведе сопствени економски правила и безбедносни такси во своите води, особено за бродовите кои доаѓаат од земји кои воведоа тешки економски санкции против иранската економија.
Катастрофални последици по глобалната економија и цената на нафтата
Доколку Иран навистина почне со присилна наплата или физичка блокада на бродовите кои одбиваат да платат, тоа ќе значи моментална воена ескалација во Персискиот Залив.
Преку овој теснец минува повеќе од 20 проценти од вкупната светска сурова нафта, па секое воведување на дополнителни такси или принудно запирање на танкерите драстично ќе ги зголеми трошоците за транспорт.
Економските аналитичари предупредуваат дека ваквото однесување на Техеран може да предизвика моментален скок на цената на нафтата на светските берзи над 150 долари по барел, што би предизвикало нов разорен бран на глобална инфлација и сериозна енергетска криза во Европа и Азија.
