Ракот традиционално се поврзува со постарата возраст, но новите истражувања укажуваат на загрижувачки тренд – одредени видови малигни заболувања сè почесто се дијагностицираат кај луѓе помлади од 50 години. Научниците истражуваат каква улога имаат современата исхрана, дебелината, начинот на живот и факторите од животната средина.
Сè повеќе внимание во светската медицина привлекува таканаречениот ран почеток на рак, односно појавата на малигни заболувања пред 50-годишна возраст.
Иако ракот во помладите возрасни групи во целина останува поредок отколку кај постарите, статистиката покажува дека зачестеноста на одредени видови заболувања расте.
Меѓу нив се колоректалниот рак, односно ракот на дебелото црево и ректумот, ракот на бубрезите и некои други малигни заболувања.
На ова предупредува и Светскиот фонд за истражување на ракот, чии податоци беа предмет на анализа на британски „Гардијан“ во октомври 2026 година.
Дали современата исхрана е дел од проблемот?
Истражувачите посебно ја испитуваат поврзаноста меѓу зголемената телесна тежина и ризикот од појава на одредени видови рак.
Според американскиот Национален институт за рак, прекумерната телесна тежина е поврзана со зголемен ризик од повеќе малигни заболувања.
Истражување што опфатило податоци од периодот 2000–2012 година покажало дека кај шест од девет анализирани видови рак поврзани со дебелината се зголемила зачестеноста кај младите возрасни лица.
Кај четири вида – рак на дебелото црево, ректумот, панкреасот и бубрезите – растот бил поврзан и со зголемувањето на телесната тежина.
Сепак, научниците предупредуваат дека дебелината не може да го објасни секој случај, а поврзаноста не значи дека сите луѓе со прекумерна тежина ќе развијат рак.
Улогата на ултрапреработената храна
Современата исхрана значително се промени во последните децении.
Готовите оброци, индустриските грицки, засладените пијалаци и другите високопреработени производи станаа лесно достапни, евтини и дел од секојдневието.
Одредени обрасци на исхрана, особено оние со многу преработено месо и малку растителни влакна, се поврзани со зголемен ризик од колоректален рак.
Истражувачите ја разгледуваат и можната улога на цревниот микробиом, метаболичките промени и хроничното воспаление.
Но, важно е да се нагласи дека не постои научна основа секој вид преработена храна да се прогласи за директна причина за рак.
Кои симптоми не треба да се игнорираат?
Особено кај колоректалниот рак, лекарите предупредуваат дека одредени промени заслужуваат медицинска проверка, независно од возраста.
Постојана промена во празнењето на цревата, крв во столицата, необјаснето слабеење, анемија, долготрајни болки во стомакот или постојан замор можат да бидат причини за консултација со лекар.
Овие симптоми не значат автоматски рак и често имаат други, помалку сериозни причини, но не треба да се игнорираат кога траат или се повторуваат.
Што можеме да направиме за превенција?
Ниту една навика не гарантира целосна заштита, но постојат мерки што можат да го намалат ризикот од повеќе хронични заболувања.
Редовната физичка активност, исхраната богата со зеленчук, овошје и интегрални житарки, избегнувањето пушење, ограничувањето на алкохолот и одржувањето здрава телесна тежина се меѓу најважните препораки.
Исто така, луѓето со семејна историја на одредени видови рак треба навреме да разговараат со лекар за индивидуалниот ризик и потребата од прегледи.
Подемот на некои малигни заболувања кај помлади луѓе не треба да предизвика паника, туку поголемо внимание кон превенцијата и раното препознавање на симптомите.
Научниците сè уште ги истражуваат причините, но едно е јасно: ракот повеќе не смее да се смета за заболување што ги засега исклучиво постарите генерации.
