Утрото на 29 октомври 1945 година, повеќе од 5.000 луѓе чекаа во ред пред стоковната куќа „Gimbels“ на Менхетн за да купат предмет што ветуваше две години пишување без дополнување. Американскиот претприемач Милтон Рејнолдс го пушти во продажба првото комерцијално хемиско пенкало во САД, наречено „Reynolds Rocket“. Со цена од 12,50 долари, за само еден ден беа продадени 10.000 парчиња. Тој ден започна тивка технолошка револуција во секојдневната писменост.

Стоковната куќа на Менхетн продаде илјадници примероци за неколку часа

Редот пред „Gimbels“ се протегаше околу целиот блок, а полицијата мораше да воведе посебен ред за да го контролира метежот. Пенкалото чинеше 12,50 долари, што во 1945 година претставуваше сериозна сума, еднаква на денешни околу 200 долари. И покрај високата цена, њујорчани беа привлечени од едно едноставно ветување: алатка што пишува под вода, работи на голема надморска височина и не остава дамки на облеката.

Првиот контингент се распродаде пред пладне. Во првите неколку недели, компанијата на Рејнолдс оствари профит од милиони долари, иако самите пенкала често протекуваа или престануваа да пуштаат мастило по само неколку дена употреба.

Унгарскиот новинар Ласло Биро го реши вековниот проблем со сушењето на мастилото

Технологијата што Рејнолдс ја комерцијализираше во Њујорк не беше негов оригинален изум. Унгарскиот новинар Ласло Биро, фрустриран од постојаното бришење дамки и бавното сушење на мастилото од перо-пенкалата, со години експериментираше со брзосушечко мастило од весникарските печатници. Бидејќи тоа мастило беше премногу густо за стандардните метални перца, Биро заедно со својот брат Ѓерѓ, кој беше хемичар, конструираше нов механизам: ситна челична кугличка на самиот врв што слободно се врти во лежиште. Додека се движи по хартијата, кугличката повлекува мастило од резервоарот и рамномерно го остава зад себе.

Браќата Биро го патентираа изумот во 1938 година во Париз, а подоцна ја пренесоа технологијата во Аргентина, каде што побегнаа од нацистичкиот прогон во Европа. Нивниот производ „Birome“ првично го користеа воените пилоти на Британското кралско воздухопловство за време на Втората светска војна, бидејќи стандардните пенкала протекуваа поради промената на притисокот во кабините на височини.

Марсел Бик го претвори скапиот луксуз во евтин предмет за секој џеб

Милтон Рејнолдс го забележал производот за време на патување во Буенос Аирес, сфатил дека патентот не е заштитен во САД и брзо конструираше своја верзија за да ја престигне конкуренцијата. Сепак, неговиот успех беше краткотраен. Раните модели беа непредвидливи, мастилото често се сушеше во резервоарот или целосно истекуваше во џебовите на корисниците, па следуваа масовни рекламации и брз колапс на почетниот ентузијазам.

Вистинската глобална демократизација на пишаниот збор се случи кога францускиот производител Марсел Бик ја откупи лиценцата од Биро. Бик инвестираше во исклучително прецизна швајцарска технологија за обработка на метал, создавајќи кугличка со дијаметар од еден милиметар што совршено лежи во лежиштето без можност за пропуштање. Во декември 1950 година се роди моделот „Bic Cristal“. Со проѕирно шестоаголно пластично тело и цена од само неколку центи, пенкалото престана да биде статусен симбол и стана универзална алатка за секој ученик, студент и работник.

Денес фабриките произведуваат милијарди примероци додека дигитализацијата го менува пишувањето

Денес, точно 81 година по метежот на Менхетн, моделот „Cristal“ е продаден во повеќе од 100 милијарди примероци ширум светот и е дел од постојаната поставка во Музејот на модерна уметност (МоМА) во Њујорк како триумф на индустрискиот дизајн. Секое такво пенкало содржи доволно мастило за испишување линија долга меѓу два и три километри, односно околу 50.000 зборови.

Иако денешните генерации белешките ги водат на паметни телефони и тастатури, едноставната челична кугличка останува еден од ретките аналогни изуми што преживеаја без суштинска промена. Од училниците во Скопје до канцелариите ширум светот, предметот што пред 81 година чинеше мало богатство денес е најпристапниот сведок на секојдневието.