Секогаш кога ќе се случи голема природна катастрофа, едно име повторно почнува да кружи на социјалните мрежи: ХААРП.

Така беше по земјотреси, урагани, поплави и пожари, а истото се случи и по неодамнешните потреси во Венецуела. На платформата X се појавија објави во кои, без докази, се тврдеше дека Соединетите Американски Држави го употребиле ХААРП за да предизвикаат земјотреси и да ја оштетат инфраструктурата во земјата.

Но научниците, проверувачите на факти и луѓето што го раководат проектот се согласни: не постои доказ дека ХААРП може да предизвика земјотреси, урагани, поплави или да ја контролира климата.

Што всушност е ХААРП?

ХААРП е кратенка од High-frequency Active Auroral Research Program, односно Програма за високофреквентно активно истражување на поларната светлина.

Станува збор за научна постројка во Алјаска, чија цел е проучување на јоносферата — слој од атмосферата што се протега приближно од 60 до повеќе од 500 километри над површината на Земјата.

Проектот користи високофреквентни радиобранови за да создава мали и контролирани нарушувања во јоносферата. На тој начин научниците ги проучуваат појавите што влијаат врз радиокомуникациите, сателитската навигација и таканареченото вселенско време. Од 1993 до 2014 година со програмата управувале американското воздухопловство и морнарицата, а од 2015 година неа ја води Универзитетот на Алјаска во Фербенкс.

Токму поранешната воена поврзаност, сложената технологија и локацијата далеку од јавноста со години го претвораат ХААРП во совршена мета за теории на заговор.

Зошто секоја катастрофа му се припишува на ХААРП?

ХААРП со години погрешно се поврзува со земјотреси, урагани, поплави, пожари и наводно „климатско оружје“.

По катастрофалните поплави во шпанската област Валенсија во 2024 година, на социјалните мрежи повторно се ширеа објави дека невремето било вештачки предизвикано. Слични тврдења се појавувале и по земјотресите во Мароко и Мјанмар, како и по ураганот Милтон во САД.

Образецот е речиси секогаш ист: непосредно по трагедијата се објавуваат драматични видеа, мапи, снимки од облаци или фотографии од антените на ХААРП, а потоа се додава тврдење дека „ништо не е случајно“.

Но визуелниот впечаток не е доказ.

Може ли ХААРП да ја контролира климата?

Не.

Радиобрановите што ги користи ХААРП дејствуваат во јоносферата, високо над слоевите во кои се создава времето. Временските појави се развиваат главно во тропосферата, најнискиот дел од атмосферата, а ХААРП нема механизам со кој би можел да предизвика дожд, суша, ураган или поплава.

Важно е и да не се мешаат поимите клима и вселенско време. ХААРП го проучува влијанието на Сонцето и на наелектризираните честички врз горната атмосфера и комуникациските системи. Тоа нема врска со контролирање на температурата, облаците или врнежите на Земјата.

А може ли да предизвика земјотрес?

И тука одговорот е не.

Земјотресите се предизвикани од движење и нагло ослободување енергија во Земјината кора, најчесто по должината на тектонски раседи. ХААРП работи во горниот дел од атмосферата и неговите сигнали немаат сила ниту физички механизам со кој би можеле да влијаат врз длабоките геолошки процеси.

Научниците истакнуваат дека енергијата што се користи во експериментите е премала и насочена кон сосема различна средина. Нема научно потврдена врска меѓу активностите на ХААРП и сеизмичката активност.

Зошто ваквите приказни толку лесно се шират?

Природните катастрофи создаваат страв, хаос и потреба од брзо објаснување. За многумина е полесно да поверуваат дека постои таен виновник отколку да прифатат дека природата може да биде разорна, непредвидлива и понекогаш невозможна за контрола.

Теориите на заговор нудат едноставна приказна: некој ја предизвикал катастрофата, некој ја крие вистината и некој има целосна контрола.

Науката обично нуди посложен одговор: тектонски плочи, атмосферска динамика, локална ранливост, климатски услови, инфраструктура и подготовка на институциите.

Токму затоа дезинформациите често патуваат побрзо од фактите.

Не е секое необично нешто тајно оружје

ХААРП е реален научен проект, со реални антени и експерименти. Но од тоа не следува дека може да го контролира времето или да ја поместува Земјината кора.

По секоја голема трагедија, ваквите теории повторно се појавуваат и добиваат нова локална верзија. Денес е Венецуела, вчера беше Шпанија, а утре веројатно ќе биде некое друго место.

Но фактите остануваат исти: нема научни докази дека ХААРП може да предизвика земјотреси или други природни катастрофи