На 12 февруари 2026 година, трамвај стар повеќе од четири децении, реликт од друга епоха, со голема брзина влета во кривина во центарот на Сараево и ја урна трамвајската постојка. Загина 23-годишниот студент Ердоан Моранкиќ, а 17-годишната средношколка Ела Јовановиќ остана без нога. Неколку дена подоцна, улиците се исполнија со студенти и средношколци. Протестите влегоа во седми ден.

Сликата е болна, но не и нова.

Во ноември 2024 година, во Нови Сад, настрешницата на железничката станица (реновирана со државни средства) се урна и усмрти 15 луѓе. И таму први излегоа студентите. И таму улиците беа блокирани. И таму транспарентите носеа иста порака: „Корупцијата нè убива.“

Паралелата е невозможно да се игнорира.

Иста катастрофа, ист систем

И во Сараево и во Нови Сад трагедијата беше поврзана со јавна инфраструктура – објекти и возила што државата треба да ги одржува. За нив се издвојуваат буџетски средства. За нив се прават јавни набавки. За нив постојат инспекции, потписи и извештаи.

Во Сараево граѓаните прашуваат зошто трамваи стари четири децении сè уште се во сообраќај, иако се најавувани нови возила. Дополнително, по несреќата беше објавено дека системот за видео надзор не функционирал со месеци , што ја усложнува истрагата и ја продлабочува недовербата.

Во Нови Сад, клучното прашање беше кој го потпишал техничкиот преглед на настрешницата само недели пред таа да се урне.

Во двата случаи, институциите првично се обидоа да го сведат проблемот на поединечна грешка или човечки фактор. Но токму таа реакција, сведување на трагедија на „несреќа“, стана катализатор за уште поголем гнев.

Ген З не прифаќа „така било“

Она што ги прави овие протести различни е генерацијата што ги предводи.

Ова е генерација која пораснала со интернет, со транспарентност во реално време и со свест дека институционалната одговорност не е апстрактен концепт, туку прашање на живот и смрт. Тие не протестираат за идеолошки платформи. Тие протестираат за функционален систем.

Во Сараево, дел од учесниците јавно изјавија дека се инспирирани од протестите во Белград. Регионална поврзаност, хоризонтална организација, дигитална координација – нешто што Балканот досега ретко го гледал во оваа форма.

Транспарентите не носат партиски симболи. Носат пораки: „Доста е“, „Одговорност“, „Корупцијата нè убива“.

Ова не е апатија. Ова е артикулиран бес.

Кога притисокот носи последици

Во Сараево, по неколкудневни протести, премиерот на Кантонот Нихад Ук поднесе оставка, наведувајќи дека гласот на младите е поважен од позицијата. Тоа беше брза институционална реакција – сигнал дека јавниот притисок може да произведе политичка последица.

Во Србија, пак, реакцијата беше поинаква. И покрај долготрајните протести, системската одговорност не беше воспоставена со иста динамика. Дел од студентите беа изложени на притисоци и дискредитации.

Разликата не е во трагедијата. Разликата е во одговорот.

Но дури и во Сараево, оставката не ја затвори приказната. Граѓаните продолжија со барањата за системски реформи во јавниот превоз и транспарентност во управувањето со инфраструктурата.

Регионален момент на будење?

Сараево гледа кон Белград. Белград гледа кон Сараево.

Ова веќе не се локални протести. Ова е регионален образец: трагедија, јавен бес, младински протест, прашање за одговорност.

Балканот долго време живееше со логиката дека по секоја несреќа следува кратка жалост и брз заборав. Но младите очигледно не ја прифаќаат таа формула.

Прашањето што останува не е само дали некој ќе поднесе оставка.

Прашањето е дали регионот ќе го преиспита моделот во кој инфраструктурата се одржува на хартија, контролата се врши формално, а одговорноста се разводнува институционално.

Ген З порачува дека не сака да биде следната статистика.

Ако овие протести се почеток на нова култура на отчетност – Балканот влегува во нова фаза.

Ако не се – ќе чекаме следната настрешница, следниот трамвај, следната трагедија.

И тогаш прашањето повеќе нема да биде „што се случи“, туку „зошто ништо не се промени“.