По повеќе од четири години војна во Украина и бројни неуспешни дипломатски обиди, се појавуваат знаци дека европските сили сакаат поактивно да ја преземат иницијативата за мировен процес. Средбата на амбасадорите на Франција, Германија и Велика Британија со руското Министерство за надворешни работи во Москва претставува редок дипломатски момент во услови кога комуникацијата меѓу Русија и западните земји е сведена на минимум.
Пораката што ја испратија трите земји е јасна: потребни се директни разговори меѓу Москва и Киев. Ова е особено значајно ако се земе предвид дека досегашните мировни иницијативи предводени од САД не донесоа конкретни резултати, а вниманието на Вашингтон во последните недели сè повеќе се насочува кон кризата на Блискиот Исток и односите со Иран.
Европа бара место на преговарачката маса
Во изминатите години Кремљ претпочиташе директна комуникација со САД, особено со администрацијата на Доналд Трамп, додека европските земји честопати беа третирани како споредни актери. Но, актуелната иницијатива на таканаречената група Е3 покажува дека Лондон, Париз и Берлин не сакаат повеќе да бидат набљудувачи на процесите што директно ја засегаат европската безбедност.
За Европа, војната во Украина одамна престана да биде само регионален конфликт. Таа влијае врз енергетската стабилност, економскиот раст, безбедносните политики и политичката клима на целиот континент. Затоа не е изненадувачки што европските лидери сакаат поголема улога во евентуалните мировни преговори.
Војната продолжува да ја исцрпува Русија
Додека дипломатските пораки се разменуваат во Москва, ситуацијата на терен покажува дека конфликтот останува интензивен. Украинските напади врз логистичките линии во окупираните територии и Крим откриваат нова стратегија насочена кон снабдувањето на руските сили. Извештаите за недостиг на гориво на Крим и оштетените транспортни коридори покажуваат дека украинските операции почнуваат да создаваат сериозни проблеми во руската логистика. Особено значајни се нападите врз патните и железничките врски што го поврзуваат полуостровот со копното.
Ако овие проблеми продолжат, Русија би можела да се соочи со дополнителни трошоци и оперативни ограничувања, што би ја зголемило потребата од политичко решение.
Кремљ останува скептичен
Руското Министерство за надворешни работи одговори со веќе познатата реторика, обвинувајќи ги европските земји дека сакаат да ја продолжат војната преку поддршка на Украина. Таквиот став покажува дека меѓу двете страни сè уште постои огромен јаз кога станува збор за условите за прекин на конфликтот.
Сепак, самиот факт што средбата се одржа е показател дека дипломатските канали не се целосно затворени. Во ситуации кога војната не носи решавачка предност за ниту една страна, токму ваквите контакти можат да станат основа за идни преговори.
Може ли 2026 година да биде година на дипломатски пресврт?
Војната во Украина влезе во фаза во која и Москва и Киев продолжуваат да веруваат дека можат да постигнат подобра позиција на теренот пред да седнат на преговарачка маса. Но, истовремено расте заморот од конфликтот и кај сојузниците и кај населението погодено од војната. Иницијативата на Франција, Германија и Велика Британија не значи дека мировниот договор е блиску. Но таа покажува дека Европа сè повеќе ја согледува потребата самата да биде двигател на решението, наместо да чека исход од американските дипломатски напори.
Прашањето не е дали ќе има преговори, туку кога и под какви услови ќе започнат. А судејќи според последните дипломатски потези, европските престолнини сакаат да обезбедат место на масата уште пред тие разговори да почнат.
