Еврото продолжи да слабее во однос на американскиот долар. Според референтниот курс на Европската централна банка, на 1 октомври едно евро вредеше 1,1298 долари, наспроти 1,1355 долари еден ден претходно. На почетокот на септември курсот беше околу 1,159 долари за евро.

За Македонија, сепак, ова не значи дека еврото одеднаш ќе стане поевтино во однос на денарот.

Причината е монетарната стратегија на Народната банка на Република Северна Македонија, која се темели на одржување стабилен номинален курс на денарот во однос на еврото. Практично, ако еврото слабее кон доларот, а денарот останува стабилен во однос на еврото, тогаш доларот станува поскап и за македонските компании и граѓани.

Што значи тоа за цените?

Најголем ефект може да има кај стоките и суровините чија меѓународна цена е изразена во долари. Нафтата е најочигледен пример. Ако цената на нафтата на светскиот пазар остане иста во долари, но доларот поскапи во однос на еврото, европските увозници треба да издвојат повеќе евра за истото количество нафта.

Тоа може да создаде дополнителен притисок врз трошоците за гориво, транспорт и производство. Но, послабо евро не значи автоматски и поскапи производи во Македонија од следниот ден. Крајната цена зависи од повеќе фактори – светските цени на суровините, транспортот, договорите на увозниците, залихите, даноците и трговските маржи.

Ефектот најпрво може да се почувствува кај компаниите кои увезуваат стоки или суровини што се плаќаат во долари.

А што со доларот?

За македонските граѓани, наједноставниот пример е патување или купување производ од САД. Ако пред некое време за 1.000 долари биле потребни околу 862 евра, при курс од 1,16 долари за евро, при курс од околу 1,13 долари за евро за истите 1.000 долари би биле потребни околу 885 евра.

Тоа е околу 23 евра повеќе – без цената на самиот производ во долари воопшто да се промени. Слично може да се одрази и врз одредени технологии, софтверски услуги, опрема и други производи чија цена е врзана за американската валута.

Дали штедачите во евра губат?

Не во директна смисла на курсот евро–денар. Ако некој во Македонија има заштеда во евра, падот на еврото кон доларот сам по себе не ја намалува вредноста на таа заштеда во денари.

Се менува, сепак, нејзината вредност во однос на доларот. Со други зборови, истите 10.000 евра денес купуваат помалку долари отколку кога едно евро вредело 1,16 долари. Тоа станува важно ако заштедата треба да се искористи за нешто што се плаќа во долари – од американски производи и услуги до патување или инвестиции поврзани со американскиот пазар.

Кој може да има корист?

Послабото евро не е негативно за сите. Компаниите кои заработуваат во долари, а дел од своите трошоци ги имаат во денари или евра, при конверзија може да добијат повеќе денари или евра за ист приход во долари.

Затоа ефектот зависи од тоа во која валута една компанија заработува, а во која ги плаќа своите трошоци.

Што треба да следиме понатаму?

За Македонија поважно од самиот дневен пад на еврото е дали ова ќе стане подолготраен тренд. Ако еврото продолжи да слабее, а во исто време останат високи цените на енергијата и суровините, европските економии ќе се соочат со дополнителни трошоци за увоз.

За македонските граѓани тоа не мора да се појави преку курсот евро–денар, бидејќи денарот е стабилизиран во однос на еврото. Наместо тоа, ефектот може постепено да стигне преку увозните цени, особено кај производите и суровините поврзани со доларот.

Затоа прашањето не е само колку долари денес вреди едно евро, туку дали комбинацијата од послабата европска валута, енергетските цени и инфлациските притисоци ќе потрае.