Комитетот за надворешни работи на Европски парламент денеска ги усвои извештаите за напредокот на четири земји од Западен Балкан, како и за Украина и Молдавија. За усвоените извештаи дополнително ќе гласа целиот Европски парламент на една од следните пленарни седници.
Извештај за Босна и Херцеговина
Во извештајот за Босна и Херцеговина се изразува жалење поради оставката на Кристијан Шмит и се нагласува дека таа не смее да биде поврзана со укинување на законите донесени како одговор на сецесионистичките активности и неуставните мерки што ги промовира Милорад Додик. Пратениците бараат следниот висок претставник да доаѓа од земја членка на ЕУ и да работи според јасен план за постепено затворање на Канцеларијата на високиот претставник и пренесување на надлежностите на специјалниот претставник на ЕУ.
Се изразува жалење што политичките актери во БиХ сѐ уште не ги спровеле неопходните уставни и изборни реформи за да обезбедат еднакво остварување на политичките права за сите граѓани. Повторно се повикува земјата да се усогласи со Европска конвенција за човекови права и да ги спроведе релевантните пресуди на Уставниот суд на БиХ и на Европски суд за човекови права.
Загриженост за дезинформации и странско влијание
Членовите на комитетот изразуваат загриженост поради злонамерни дезинформации и странско мешање од трети земји, кои имаат цел да поттикнат поделби, насилство и меѓуетнички тензии и да го дестабилизираат европскиот пат на БиХ.
Посебна загриженост е изразена поради континуираните операции за дезинформирање што доаѓаат од Русија и Србија, а во помал обем и од Турција, Иран и други земји од Персискиот Залив. Во извештајот се нотира и растечкото економско и политичко влијание на Кина во регионот.
„Би ја поздравиле Босна и Херцеговина во Европската Унија, но нејзините напори често се ослабени од изговори или недостиг на капацитет за постигнување договор дури и внатре во сопствените граници“, изјави известувачот за БиХ, Ондржеј Колар.
Србија: Стратешка цел или празни зборови?
Во извештајот за Србија, европратениците нагласуваат дека раководството на земјата и понатаму тврди дека членството во ЕУ е нејзина стратешка цел, но предупредуваат дека тоа често не се гледа во конкретните постапки.
„Србија не може веродостојно да тврди дека членството во ЕУ е нејзина стратешка цел додека континуирано ги поткопува демократските стандарди, ги игнорира клучните реформи и препораките за изборниот интегритет и не се усогласува со надворешната и безбедносната политика на ЕУ. Патот на земјата кон Унијата ќе остане блокиран сѐ додека политичкото раководство не покаже вистинска посветеност на вредностите и обврските од пристапниот процес“, изјави известувачот за Србија, Тонино Пицула.
Права на хрватското малцинство
Во документот се повикува српската влада да обезбеди еднакви права за хрватското малцинство во Србија, како што српското малцинство ги ужива во Хрватска. Се изразува жалење поради постапките што, според извештајот, претставуваат присвојување на хрватското културно наследство и книжевна традиција, како и поради доведувањето во прашање на статусот на хрватскиот јазик.
Студентски протести и теории на заговор
Во извештајот се отфрлаат тврдењата на српските функционери дека ЕУ и одредени земји членки биле вмешани во организирањето на студентските протести од ноември 2024 година со цел да предизвикаат „обоена револуција“.
Исто така, се осудува ширењето теории на заговор од страна на највисоки државни функционери, според кои уривањето на настрешницата на железничката станица во Нови Сад било саботажа или терористички напад поддржан од држави членки на ЕУ.
Се осудуваат и апсењата и протерувањата на граѓани на ЕУ кои јавно ги поддржале студентските протести.
Загриженост поради вооружувањето на Србија
Европратениците изразуваат загриженост поради континуираното вооружување на српската армија, во комбинација со, како што наведуваат, сѐ понепријателска реторика кон соседните држави и продлабочувањето на безбедносната и одбранбената соработка со Кина.
Особено се осудува набавката на кинеските балистички ракети воздух-земја CM-400AKG, за кои се оценува дека ја менуваат регионалната безбедносна рамнотежа и ја поткопуваат стабилноста во регионот.
Во извештајот се критикува и реториката на српскиот претседател Александар Вучиќ кон соседните држави.
Односите со Русија и Кина
Извештајот го осудува продлабочувањето на партнерството меѓу Србија и Русија и нагласува дека политиката на балансирање меѓу ЕУ и други геополитички актери е неспоива со довербата што се очекува од земја кандидат за членство.
Се изразува загриженост и поради инвестициите на Русија и Кина во Србија и нивното растечко влијание врз политичките и економските процеси во регионот. Европратениците бараат итно затворање на т.н. Руско-српски хуманитарен центар во Ниш, за кој се наведува дека функционира како база на руската воена разузнавачка служба ГРУ.
Косово и нормализацијата на односите
Во извештајот се изразува жалење што Србија продолжува да се спротивставува на меѓународната интеграција на Косово преку кампањи против неговото признавање и членство во меѓународни организации. Белград се повикува да престане да се противи на членството на Косово во Совет на Европа, што според извештајот е спротивно на договорите за нормализација на односите.
Дополнително, се нагласува дека нерешените случаи на исчезнати лица остануваат сериозна пречка за нормализацијата и се бара целосна соработка од Србија со правосудните органи на земјите членки на ЕУ во истрагите за воени злосторства.
Критика и кон Европската комисија
Пратениците изразуваат загриженост и поради, како што наведуваат, премногу помирливиот пристап на Европска комисија кон Србија, и покрај назадувањето во областа на владеењето на правото, демократијата и основните права. Во текстот се нагласува дека европската интеграција не може да оди паралелно со концептот на „српски свет“, за кој се оценува дека ги поткопува мирот и стабилноста во регионот и е спротивен на принципите на добрососедски односи и регионална соработка.
Покрај извештаите за Босна и Херцеговина и Србија, Комитетот за надворешни работи ги усвои и извештаите за Северна Македонија и Косово.
