Европа се подготвува за најлошото: Болниците се обучуваат за војна, хемиски и биолошки напади

Додека европските влади ги зголемуваат вложувањата во одбраната и ја зајакнуваат источната граница на НАТО, здравствените системи се соочуваат со сериозен предизвик – да бидат подготвени за масовни жртви, недостиг од медицински материјали и закани од хемиско, биолошко и нуклеарно оружје. Војната во Украина веќе покажа колку е ранлив здравствениот сектор во услови на конфликт.

Додека Европа се подготвува за можноста од поширок конфликт, владите вложуваат големи средства во одбраната, го зајакнуваат источниот дел на НАТО и ги подготвуваат воените сили за сè понебезбедно безбедносно опкружување. Но постои и друга линија на одбрана, која ризикува да остане во втор план: здравствениот сектор во Европа, болниците, здравствените работници и системите за јавно здравје.

Од ракетни напади и напади со беспилотни летала до хемиски, биолошки и радиолошки закани, голем конфликт би можел да ги изложи здравствените системи на притисок каков што досега не искусиле. Дополнително, развојот на вештачката интелигенција отвора нови можности, но и ризици во биотехнологијата, поради што заканите со кои се соочува Европа стануваат сè потешки за предвидување.

Подготвениот здравствен систем не е само прашање на јавното здравје, туку и на националната безбедност, вели бригадниот генерал Петер Иверсен, главен воен лекар на Норвешка и претседател на Комитетот на началниците на воените медицински служби на НАТО.

„Здраво општество е отпорно општество. Ако сте отпорни, можете да го издржите притисокот од противниците“, изјави Иверсен за „Еуроњуз“.

Тоа значи подготовка не само за непосредните последици од воен напад, туку и за обезбедување услови болниците да можат да згрижат голем број повредени, медицинските материјали да останат достапни, здравствените работници да знаат како да постапуваат во вонредни околности и државите да можат да се приспособат кога истовремено ќе се случат повеќе кризни ситуации.

Новата биолошка закана

Една од најголемите неизвесности произлегува од брзиот развој на вештачката интелигенција и нејзината можна примена во биолошките истражувања. Иако вештачката интелигенција нуди огромни можности за забрзување на развојот на лекови и терапии, таа би можела и да им го олесни на злонамерните актери создавањето опасни биолошки агенси.

„Не знаете со што се соочувате, бидејќи може да станува збор за вирус создаден со помош на вештачка интелигенција или за државен актер што развива нов вирус“, изјави за „Еуроњуз“ Лоран Мушел, директор и заменик-шеф на Европската управа за подготвеност и одговор при здравствени вонредни состојби (ХЕРА). Тој додаде дека „биолошката безбедност ќе биде високо на агендата“.

„Мораме да имаме соодветна регулаторна рамка и соодветен систем за надзор со кој ќе ја контролираме употребата на вештачката интелигенција. Тоа е фантастична технологија за развој на нови лекови, но може да им помогне и на злонамерните актери да создадат многу моќни алатки“, рече Мушел.

Иверсен вели дека комбинацијата од новата синтетичка биологија, биоинформатиката и техниките за биолошки развој со вештачката интелигенција се сфаќа „многу сериозно“. Меѓу најголемите загрижености и натаму е можноста за употреба на оружје за масовно уништување.

„Страшната помисла за употреба на оружје за масовно уништување и здравствените последици што би ги предизвикало, без разлика дали станува збор за хемиско, нуклеарно или биолошко оружје, претставува најголема закана“, вели тој.

Таков напад би можел да предизвика огромен број пациенти на кои би им биле потребни различни видови третман, што би создало исклучителен притисок врз капацитетите на здравствените системи. ХЕРА работи на начини за обезбедување медицински средства за одговор на различни потенцијални закани, вклучувајќи настани со масовни жртви, биотероризам и хемиски, биолошки, радиолошки и нуклеарни закани.

Еден од пристапите е развој на терапии со широк спектар на дејство, кои би можеле да обезбедат заштита и пред да се утврди точната природа на биолошката закана.

„Најпрво, антивирусни лекови со широк спектар, антитела со широк спектар и моноклонални антитела. Тие обезбедуваат заштита од заканата, а потоа следува насочен третман“, објасни Мушел.

Европа не е подеднакво подготвена

Владите сè повеќе ја препознаваат потребата здравствените системи да бидат подготвени за вакви сценарија. Но свесноста за опасностите не значи автоматски и подготвеност. Иверсен вели дека државите сè уште треба да обезбедат финансирање, да вложуваат во обуки и редовно да ја проверуваат својата способност за справување со кризни ситуации.

„На патеката од 400 метри сме некаде на 200 метри. Се подготвуваме за целта, но треба да размислиме како да ги искористиме ресурсите и капацитетите, и цивилните и воените“, вели Иверсен.

Меѓу земјите што предничат во подготовките се оние што граничат со Русија и државите на источното крило на НАТО.

„Природно е земјите што граничат со Русија и се на источното крило на Европа да имаат поинаква перцепција за безбедносната ситуација од земјите подалеку на запад“, вели Иверсен.

Тој ги посочи напорите во Германија, Норвешка и балтичките и нордиските земји за зголемување на бројот на болнички кревети и проширување на здравствените капацитети. Но само инфраструктурата нема да биде доволна.

Иверсен предупредува дека подготвеноста бара и промена во начинот на функционирање на здравствените системи, вклучително и обука на медицинските лица за работа во непознати и невообичаени услови.

Во мирнодопски услови, високоспецијализираните здравствени услуги се од суштинско значење. Но во војна или голема криза, здравствените системи можеби ќе мора да применат поопшт пристап, кој ќе им овозможи на персоналот и здравствените установи флексибилно да одговорат на ненадеен прилив на пациенти.

Втората слаба точка, според Иверсен, се синџирите на снабдување.

„Потребна ни е комбинација од создавање резерви и складишта, но и зајакнување на индустриската база“, вели тој. Целта е да се издржи првиот бран на криза, а истовремено да се задржи капацитетот за приспособување кон она што ќе следува.

Предупредувањето од Украина

За европските здравствени власти, војната во Украина претвори голем дел од овие сценарија од теоретски вежби во конкретни лекции. Болниците и амбулантните возила беа изложени на напади. Медицинските работници мораа да работат во сè поопасни услови. Конфликтот создаде и здравствени потреби што далеку ги надминуваат итните интервенции на бојното поле.

Искуството од Украина ја покажа важноста на трауматолошката грижа, рехабилитацијата и услугите за ментално здравје.

„Видовме дека потребата од грижа за трауматски повреди е многу поголема“, изјави за „Еуроњуз“ Јарно Хабихт, поранешен шеф на канцеларијата на Светската здравствена организација во Украина.

Големиот број повредени создаде и сè поголема потреба од рехабилитација, особено кај луѓето на кои им биле ампутирани екстремитети.

„Имаме илјадници ампутации повеќе отколку што ќе имавме доколку немаше војна“, рече Хабихт.

Менталното здравје е уште еден голем предизвик, како за поширокото население така и за здравствените работници кои подолг период работат под огромен притисок.

Хабихт ги повика лидерите да гледаат подалеку од болничките згради и опремата и да се фокусираат на луѓето што ги одржуваат здравствените системи во функција: лекарите, медицинските сестри, техничарите и помошниот персонал.

„Потребна ви е добра зграда, потребен ви е безбеден простор. Но, на крајот, сè зависи од тоа дали ги имате медицинските сестри, лекарите и помошниот персонал“, рече тој.


На здравствените работници им се потребни и соодветни алатки, обука и финансирање за да останат во професијата и да можат да одговорат кога ќе се случат вонредни состојби. „Многу е важно да се разбере дека здравството е составен дел од целиот систем за безбедност и одбрана“, заклучи Хабихт.

е-Трн да боцка во твојот инбокс