Францускиот претседател Емануел Макрон повика на нов модел на меѓународна соработка во вселената и на посилно европско присуство во секторот што во моментов е во голема мера доминиран од Соединетите Американски Држави. Говорејќи на Меѓународниот вселенски самит во Париз, Макрон оцени дека вселената е глобално заедничко добро за кое се потребни правила што ќе одговараат на сè поголемото значење на сателитите и другите вселенски технологии.
Тој истовремено ги повика европските држави да ги здружат ресурсите и да развиваат сопствени капацитети, наместо да зависат од инфраструктурата и услугите на други сили.
20 милијарди евра за европската вселенска индустрија
Макрон најави инвестиции од околу 20 милијарди евра во европскиот вселенски сектор. Според него, европската индустрија има потенцијал да стане еден од водечките глобални играчи, иако во моментов е „кревка“. Францускиот претседател истакна дека Европа треба да размислува и за сопствена програма за вселенски летови со екипаж.
Самитот во Париз собра претставници на вселенската индустрија, владини функционери, астронаути и истражувачи од околу 120 земји. Целта е да се разговара за иднината на секторот, но и да се отворат можности за нови меѓународни партнерства и деловни договори. Сепак, настанот се одржува без некои од најголемите американски приватни вселенски компании.
„СпејсИкс“ и „Блу Ориџин“ не дојдоа
Компаниите „СпејсИкс“ на Илон Маск и „Блу Ориџин“ на Џеф Безос ги откажаа плановите за учество на самитот. Според „Политико“, Белата куќа ги повикала американските вселенски компании да не присуствуваат, со проценка дека нивното учество би можело да се протолкува како поддршка на политиките на Европската Унија.
Отсуството на големите американски компании доаѓа во момент кога европските земји сè повеќе зборуваат за стратешка автономија во вселената.
Војната во Украина ја покажа зависноста од сателитите
Една од причините за забрзувањето на европските планови е и руската инвазија врз Украина. Војната покажа колку сателитските комуникации можат да бидат важни за воените операции, но и колку зависноста од туѓа инфраструктура може да претставува безбедносен ризик. Сателитската мрежа „Старлинк“ на Маск стана значаен дел од комуникациската инфраструктура што ја користи Украина, но истовремено покажа и колку една приватна компанија може да стане критична за државните и безбедносните интереси.
Генералниот директор на Европската вселенска агенција, Јозеф Ашбахер, истакна дека сателитите веќе се дел од секојдневното функционирање на современото општество и затоа претставуваат критична инфраструктура.
САД и понатаму се далеку пред Европа
И покрај европските амбиции, Соединетите Американски Држави остануваат водечка сила во вселенскиот сектор. НАСА продолжува со големи истражувачки мисии, вклучително и програмата „Артемис“, чија цел е повторно да воспостави човечко присуство на Месечината.
Во приватниот сектор, „СпејсИкс“ значително го промени пазарот на комерцијални лансирања со развојот на ракети за повеќекратна употреба. Технологијата овозможи намалување на трошоците и почести лансирања. Во трката за вселенски интернет се вклучи и „Амазон“, кој во 2025 година ги лансираше првите сателити од својата мрежа. Компанијата планира да постави повеќе од 3.200 сателити за обезбедување широкопојасен интернет низ светот.
Основачот на „Амазон“, Џеф Безос, воедно е основач на „Блу Ориџин“. Европа, со најавените инвестиции и повикот на Макрон за заедничко дејствување, сега се обидува да изгради посилна и посуверена позиција во вселената – област која сè повеќе се претвора во прашање не само на технологија и бизнис, туку и на стратешка безбедност.
