Европската централна банка повторно ги зголеми каматните стапки, соочена со нов инфлаторен притисок предизвикан од енергетскиот шок и конфликтот на Блискиот Исток. Управниот совет на ЕЦБ на седницата во четвртокот ја зголеми депозитната стапка за 0,25 процентни поени – од 2,25 на 2,5 отсто. Ова е второ зголемување на каматите откако централната банка во јуни, по тригодишна пауза, повторно започна со затегнување на монетарната политика.
Истовремено, главната стапка за рефинансирање е зголемена на 2,65 отсто, додека стапката на маргиналното кредитирање сега изнесува 2,9 отсто.
Инфлацијата достигна највисоко ниво од 2023 година
Одлуката на ЕЦБ доаѓа по новото забрзување на инфлацијата во еврозоната. Во август годишната инфлација достигна 3,3 отсто, наспроти 2,9 отсто во јули. Тоа е највисока стапка од септември 2023 година. Главниот двигател е енергијата. Инфлацијата кај енергентите се зголемила од 10,3 на 14,3 отсто, во услови на ограничено снабдување со сурова нафта поради борбите поврзани со Ормускиот Теснец.
Ценовниот притисок дополнително се засили откако цената на нафтата „брент“ повторно ја надмина границата од 100 долари за барел. Сепак, податоците покажуваат дека поскапувањето на енергијата засега не се прелева во иста мера во останатите делови од економијата.
Базичната инфлација, која ги исклучува енергијата, храната, алкохолот и тутунот, се намали од 2,5 на 2,4 отсто. Инфлацијата кај услугите, која е особено чувствителна на движењата на платите, падна од 3,3 на 3 отсто.
ЕЦБ очекува инфлацијата да остане над целта
ЕЦБ проценува дека просечната инфлација во еврозоната оваа година ќе достигне 3 отсто. Прогнозите за следните години, сепак, се ревидирани нагоре. За 2027 година сега се очекува инфлација од 2,5 отсто, а за 2028 година од 2,1 отсто. Во јунските проекции овие проценки биле пониски.
Централната банка предупредува дека конфликтот на Блискиот Исток продолжува да создава инфлаторни ризици и дека инфлацијата може подолг период да остане над целното ниво. Економистите на ЕЦБ процениле дека околу 90 отсто од растот на енергетската инфлација меѓу јануари и мај годинава бил предизвикан од неповолните фактори поврзани со снабдувањето со енергија.
Тоа е значајна разлика во однос на инфлаторниот бран од 2021–2022 година, кога поголема улога имале и побарувачката и фискалните мерки.
Истата камата, но различен удар врз земјите
Просечната инфлација во еврозоната крие големи разлики меѓу земјите. Во август инфлацијата во Шпанија изнесувала 4,5 отсто, во Германија 2,9 отсто, а во Франција 2,7 отсто. Тоа ја става ЕЦБ пред сложена задача: со една монетарна политика треба да одговори на економиите кои не се погодени на ист начин од енергетскиот шок.
Економијата на еврозоната досега се покажала поотпорна од очекуваното, но тоа не значи дека има прегревање. Депозитната стапка од 2,5 отсто сè уште се наоѓа во рамките на нивото што ЕЦБ го смета за неутрално. Натамошно зголемување би значело дека централната банка почнува активно да ја ограничува економската активност.
Лагард предупреди дека влијанието допрва ќе се почувствува
Претседателката на ЕЦБ, Кристин Лагард, уште во јули најави дека централната банка внимателно ќе ги следи сценаријата за движењето на цените на нафтата и гасот. Таа тогаш порача дека одлуките ќе зависат од економските податоци и предупреди дека целосниот ефект од енергетскиот шок сè уште не е видлив.
Новите проекции на ЕЦБ, исто така, не ги опфаќаат целосно најновите движења на пазарите, бидејќи податоците биле собрани околу две недели пред седницата. Тоа значи дека најновиот раст на цената на нафтата, како и наглото зголемување на приносите на европските државни обврзници, не се целосно вклучени во пресметките.
Вниманието сега се насочува кон другите големи централни банки. Федералните резерви на САД треба да одлучуваат за каматите на 16 септември, Банката на Јапонија на 18 септември, а Банката на Англија на 17 септември. Додека во САД и Јапонија се разгледуваат можни зголемувања, британската централна банка се очекува да ја задржи стапката, која со 3,75 отсто веќе е повисока од онаа во еврозоната.
