Климатскиот феномен Ел Нињо повторно засилува, а последиците не се ограничуваат само на временските услови. Промените во температурата на Тихиот Океан можат да предизвикаат суши во едни региони и обилни врнежи и поплави во други, со директни последици врз земјоделското производство.
Светската метеоролошка организација (СМО) на 3 септември соопшти дека условите за Ел Нињо се цврсто воспоставени и дека постои речиси 100 отсто веројатност феноменот да продолжи до февруари 2027 година. Последиците веќе се чувствуваат во делови од Централна Америка, каде што Гватемала, Хондурас и Ел Салвадор се соочуваат со суша и загуби на земјоделски култури. Во Индонезија, пак, се регистрирани големи шумски пожари, а чадот се проширил и кон Малезија и Филипините.
За потрошувачите, проблемот би можел да се појави со одложување. Доколку временските услови ги намалат приносите во клучните производни региони, нарушувањата во снабдувањето може неколку месеци подоцна да се претворат во повисоки цени на светските пазари.
Тоа не значи дека секој производ автоматски ќе поскапи. Ефектот на Ел Нињо зависи од конкретната култура, регионот и глобалните залихи. Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации (ФАО), на пример, проценува дека глобалната достапност на житото и натаму е релативно стабилна.
Сепак, комбинацијата од временски екстреми, геополитички тензии и нарушувања во трговијата создава дополнителен притисок. Индексот на цените на храната на ФАО во август достигнал 133,3 поени, највисоко ниво од ноември 2022 година. Еве кои пет производи се особено чувствителни на ваквите промени.
Оризот е меѓу најранливите
Голем дел од светското производство на ориз е концентрирано во Јужна и Југоисточна Азија, региони каде Ел Нињо може да донесе намалени врнежи и подолги сушни периоди. Индија сама обезбедува околу 40 отсто од глобалниот извоз на ориз. Во 2023 година, за време на претходен силен Ел Нињо, индиската влада го ограничи извозот на повеќето сорти ориз што не се басмати, откако домашните цени пораснаа.
Светската банка проценува дека во силни циклуси на Ел Нињо регионалното производство на ориз може да се намали за 20 до 50 отсто. За земјите што зависат од увоз, особено во Азија и Африка, тоа може да значи дополнителен ценовен притисок.
Шеќерот веќе реагира на временските ризици
Шеќерната трска бара доволно вода, па продолжените суши и високите температури можат значително да влијаат врз приносите. ФАО во август регистрираше раст од 11,9 отсто на индексот на цените на шеќерот. На пазарите веќе постои загриженост за производството во повеќе региони, меѓу кои Бразил, Европа и Азија.
Индија, втор најголем производител на шеќер во светот, веќе се соочува со притисок врз снабдувањето. Земјата го ограничила извозот, а владата дозволила увоз без царина со цел да ги зголеми домашните залихи. Помала понуда на светскиот пазар може да ги поскапи не само шеќерот, туку и производите во кои тој се користи од безалкохолни пијалаци и чоколадо до голем број преработени производи.
Палминото масло може да повлече цел пазар
Индонезија и Малезија заедно произведуваат околу 85 отсто од светското палмино масло. Тоа се користи во огромен број производи, од грицки и инстант тестенини до сапуни и козметика.
Недостигот од дожд и високите температури можат да го намалат приносот на палмите. Дополнителен проблем за Индонезија се шумските пожари и прогнозите за уште посув период во делови од земјата.
Овој производ има особено значење за поширокиот пазар на растителни масла. Бидејќи палминото масло често е поевтина замена за други масла, неговиот недостиг може да изврши притисок и врз цените на алтернативите.
Какаото има уште една слабост
Западна Африка е клучен центар за светското производство на какао, а особено важни се Брегот на Слоновата Коска и Гана.
Брегот на Слоновата Коска, најголемиот светски производител, во јуни ја забавил продажбата на жетвата за сезоната 2026/27 поради стравувања дека сушата поврзана со временските услови може да ги намали приносите.
Меѓународната организација за какао (ICCO) предупредува дека цените остануваат многу чувствителни на временските услови и производните ризици.
Проблемот дополнително го усложнува староста на плантажите. Значителен дел од какао-дрвјата во Западна Африка се постари од 25 години, што значи дека нивната продуктивност е помала и потешко поднесуваат топлотен и сушен стрес.
Кафето е на удар од двете страни
Кафето е уште една култура зависна од стабилни временски услови. Ел Нињо може да донесе суша и високи температури во едни производни региони, а прекумерни врнежи во други.
Виетнам, вториот најголем производител на кафе во светот и еден од клучните производители на робуста, има особено значење за глобалното снабдување.
Според американското Министерство за земјоделство, Виетнам обезбедува околу 17 отсто од светското производство на кафе. Потоплите и посуви услови би можеле да ја намалат продуктивноста и вкупното производство.
Доколку ваквите ризици продолжат, последиците би можеле постепено да се пренесат низ глобалните синџири на снабдување – од производителите и трговците до супермаркетите и крајните потрошувачи.
Затоа Ел Нињо не е само климатска тема. Кога временските услови ќе го нарушат производството во неколку клучни региони истовремено, последиците може да се почувствуваат и во секојдневната потрошувачка кошница.
