По речиси пет години војна, градот конечно доби неколку дена тишина, доволни за да пристигнат храна, лекови и автобуси за евакуација. За стотици луѓе тоа е можност да го напуштат местото каде што преживувањето со месеци зависело од малку храна, опасни патишта и постојан страв од напади.

Хуманитарната операција во Олешки, на јужниот украински фронт, во петокот влезе во завршната фаза. Руската претставничка за човекови права Јана Лантратова соопшти дека автобусите со евакуираните жители пристигнале во Армјанск, на окупираниот Крим, од каде што патниците ќе продолжат во две насоки – кон Русија и кон Украина.

Операцијата се спроведува во рамките на локалното примирје постигнато со посредство на првата дама на САД, Меланија Трамп. Тоа започна на 27 октомври и треба да трае до вечерта на 1 ноември.

Град со 24.000 жители, денес останале околу 2.000

Пред руската инвазија во февруари 2022 година, Олешки имал околу 24.000 жители. Денес, според проценките на локалните власти и хуманитарните организации, во градот останале приближно 2.000 луѓе, меѓу кои и околу 50 деца.

Градот се наоѓа на левиот брег на реката Дњепар, спроти Херсон. Откако руските сили се повлекоа од Херсон во ноември 2022 година, Олешки остана во окупираната зона непосредно до фронтот.

Жителите преживеале гранатирања, напади со дронови, минирани патишта и катастрофалните поплави по уништувањето на браната Каховка во 2023 година.

Последните месеци недостигот од храна и лекови станал толку сериозен што дел од жителите, според сведоштвата пренесени од Ројтерс и „Гардијан“, преживувале со само една чаша ориз или хељда дневно.

Некои излегувале по храна ризикувајќи го животот на минирани патишта. Еден од нив локалните жители го нарекуваат „патот на смртта“.

За враќање во Украина мора да ја заобиколат линијата на фронтот

Најнеобичниот дел од евакуацијата е маршрутата.

Иако украинската територија е непосредно од другата страна на Дњепар, преминувањето преку реката не е безбедна опција поради воените дејства и уништената инфраструктура.

Затоа евакуираните што сакаат да стигнат на територијата контролирана од Киев прво се пренесуваат преку Крим до рускиот град Анапа.

Оттаму е планиран авионски транспорт до Гомељ во Белорусија, а потоа патувањето треба да продолжи со автобуси до северна Украина, преку регионот Чернигов.

Со тоа, патот до украинската територија станува патување долго повеќе од 1.600 километри, иако воздушното растојание од градот до спротивниот брег е само неколку километри.

Украинските и руските претставници обезбедиле 25 автобуси, со капацитет за најмалку 750 патници, девет амбулантни возила и посебен превоз за неподвижните лица.

Но конечниот број евакуирани сè уште не е потврден. Украинскиот премиер Сергиј Корецки претходно спомнал 527 лица што сакале да заминат во Украина, но подоцна ја повлекол бројката, објаснувајќи дека состојбата постојано се менува.

„Сакаме само да бидеме со нашите деца“

Зад дипломатските договори и автобусите стојат лични приказни на луѓе кои со години живееле разделени од своите семејства.

Една постара жена, која се подготвувала за евакуација, раскажала дека поради здравствените проблеми повеќе не може да го издржи животот во Олешки. Нејзината најголема желба била повторно да биде со своите деца.

Друга жителка, Ана, на украинскиот омбудсман Дмитро Лубинец му објаснила дека таа е сместена во автобусот број 20, а нејзиниот син во автобусот број 17. И двајцата патуваат кон Украина.

За луѓето што со години живееле под окупација, разделбата од домот е тешка одлука. Но за многумина заминувањето претставува единствена можност да добијат редовна медицинска нега, храна и безбедност.

Дел од жителите, сепак, одлучиле да останат.

Според хуманитарните претставници, на нив им биле доставени храна, хигиенски производи, лекови и гориво за генератори.

Двајца загинале додека се расчистувал патот за евакуација

Дури и подготовката на хуманитарниот коридор имала човечка цена.

За да можат автобусите да влезат во градот, било потребно расчистување мини од пристапните патишта.

Според руската претставничка Лантратова, за време на подготовките загинале две лица, меѓу кои и еден деминер.

Иако самата евакуација, според нејзините изјави, поминала без инциденти, овој податок покажува колку опасна останува секоја операција во близина на фронтот.

Меланија Трамп посредуваше за примирјето, но што ќе се случи во недела?

Договорот за Олешки е еден од ретките примери на директна хуманитарна соработка меѓу украинските и руските власти од почетокот на целосната инвазија.

Украинскиот омбудсман Дмитро Лубинец го оцени како најдолготрајно и најобемно локално примирје на фронтот од 2022 година.

Двете страни ѝ се заблагодарија на Меланија Трамп за посредувањето. Во подготовките помогнале и дипломатските напори на папата Лав XIV.

Но Кремљ веднаш предупреди дека оваа соработка не треба да се толкува како најава за поширок мировен договор.

Портпаролот Дмитриј Песков ја опиша операцијата како посебен случај, чии резултати засега не можат да се пренесат врз целокупниот мировен процес.

И додека во Олешки владее привремена тишина, нападите продолжуваат во другите делови на Украина.

Затоа, по завршувањето на евакуацијата, останува најтешкото прашање: што ќе се случи со луѓето што одлучиле да останат?

Локалното примирје истекува во недела, на 1 ноември. Нема потврда дека ќе биде продолжено, ниту дека војувачките страни се приближиле до поширок прекин на огнот.

За дел од жителите на Олешки, автобусите значат почеток на нов живот далеку од фронтот. За останатите, неколкудневната тишина можеби ќе остане само кратка пауза во војната што трае речиси пет години.