Растот на Еурибор повторно го отвора прашањето што ги очекува граѓаните со кредитите кои имаат променлива каматна стапка и дали новото затегнување на монетарната политика во Европа ќе се прелее и во Македонија.

Европската централна банка во септември повторно ги зголеми каматните стапки за 0,25 процентни поени, во услови на нови инфлаторни притисоци поврзани пред сè со повисоките цени на енергенсите и геополитичката неизвесност. Истовремено, ЕЦБ очекува растот на економијата на еврозоната да забави на 0,9% во 2026 година, додека инфлацијата се очекува да изнесува околу 3%.

Токму комбинацијата од повисока инфлација и послаб економски раст создава дополнителна неизвесност за идното движење на каматите, а преку нив и на Еурибор.

Македонија не ја следи автоматски ЕЦБ

Иако Македонија не е членка на еврозоната, домашната економија е силно поврзана со европската. Трговијата, странските инвестиции, финансиските текови и банкарскиот сектор се значително изложени на случувањата во Европа.

Сепак, одлуките на Европската централна банка не значат автоматски идентична реакција на Народната банка. НБРСМ ја води сопствената монетарна политика и при одлучувањето ги зема предвид домашната инфлација, движењето на девизниот пазар, девизните резерви, кредитната активност и економскиот раст.

Затоа растот на Еурибор не треба да се толкува како автоматска најава за поскапување на сите кредити во Македонија.

Кој најмногу би го почувствувал растот?

Најдиректен ефект би имале кредитите со променлива каматна стапка, особено оние кај кои каматата е формулирана како Еурибор плус фиксна банкарска маржа.

Кај кредит со фиксна каматна стапка, растот на Еурибор сам по себе не ја менува месечната рата.

За илустрација, доколку кредит од 100.000 евра има преостанат рок од 25 години и каматната стапка се зголеми за 0,50 процентни поени, месечната рата би се зголемила приближно од 562 на 590 евра, доколку станува збор за ануитетен кредит и целото зголемување се пренесе врз каматната стапка.

При зголемување од 1 процентен поен, ратата би била околу 619 евра, односно околу 57 евра повеќе месечно.

*Илустративен пример за 100.000 евра, 25 години, ануитетна отплата; реалната рата зависи од конкретниот кредит и договорните услови.

Тоа покажува зошто движењето на Еурибор е важно за домаќинствата, но и зошто ефектот не е ист за сите кредитокорисници.

Енергентите остануваат клучниот ризик

Еден од најголемите ризици за натамошно зголемување на каматите е продолжувањето на енергетскиот шок. Повисоките цени на нафтата и другите енергенси можат да ја зголемат инфлацијата, но истовремено да ги зголемат трошоците за компаниите и да го забават економскиот раст.

За Македонија ова е особено важно бидејќи станува збор за мала и отворена економија, силно поврзана со европскиот пазар. Забавувањето на европската економија може да се почувствува преку извозот, инвестициите и индустриската активност, додека повисоките цени на енергијата можат дополнително да влијаат врз домашните цени.

Оттука, за НБРСМ предизвикот е да се одржи рамнотежата меѓу ценовната и финансиската стабилност, од една страна, и поддршката на економската активност, од друга.

Што следува?

Во овој момент нема основа секое движење на Еурибор да се толкува како непосредна закана за македонските кредитокорисници. Но, доколку високите цени на енергенсите продолжат подолго, инфлацијата повторно забрза и финансиските услови во Европа останат затегнати, притисокот врз домашната монетарна политика може да се зголеми.

Затоа следните месеци ќе бидат важни не само за Еурибор, туку и за македонските банки, компаниите и граѓаните со кредити.

Еурибор е важен сигнал за тоа колку ќе чини парите во Европа, но конечниот ефект врз македонските кредити ќе зависи од конкретните договори и од домашните економски услови.