Сведоци сме на сè погласни и посериозни критики на сметката на Каја Калас во улогата на висок претставник на Европската Унија за надворешна политика и безбедност, кои на површина ги извадија длабоките структурни недостатоци и акутните напори внатре во европскиот блок. Поранешната естонска премиерка се најде во самиот центар на силна политичка бура откако во јавноста протече неслужбен документ, кој дипломатски извори директно го поврзуваат со француската влада.
Во овој таканаречен „нон-пејпер“ се изнесени деструктивни идеи за драстична преобразба и кратење на нејзината функција. Суочена со лавина негативни медиумски написи, Калас преку интерна електронска пошта до вработените, до која увид имаше Euronews, порача во своја одбрана дека улогите и одговорностите на институциите се јасно дефинирани со устрите договорен рамки на ЕУ и дека тој уставен систем не може лесно да се менува со неформални документи.
Премиерски манири и длабок геополитички јаз меѓу Истокот и Западот
Официјалното појавување на францускиот документ се поклопува со периодот на акутно незадоволство од нејзината работа во главните градови на Унијата. На Калас најмногу ѝ се замерува поради нејзините тврди коментари кон Кина, инсистирањето на користење на замрзнатите руски средства за финансирање на војската на Украина, како и затегнатите односи со американската администрација.
Нејзините критичари отворено тврдат дека таа и понатаму продолжува да се однесува како радикална премиерка на Естонија, застапувајќи лични ставови кои излегуваат надвор од тешко постигнатиот консензус на 27-те држави членки.
Словачкиот премиер Роберт Фицо веќе неколку пати јавно побара нејзина итна смена. Дополнителен проблем е нејзиниот остар антируски став кој ги блокира обидите на Франција, Германија и Обединетото Кралство за разгледување на опции за директни мировни преговори со Москва, иако за своите радикални потези Калас сè уште ужива безрезервна поддршка од Полска, балтичките и нордиските земји.
Три француски сценарија за иднината на вискиот претставник
Во тајниот француски меморандум детално се разработени три потенцијални сценарија за иднината на оваа функција кои јасно ги отсликуваат превирањата во Брисел. Првата опција предвидува парадоксално зајакнување на нејзиниот ресор преку додавање на стратешките области на трговијата и економскиот развој, со што нејзината улога би добила многу поголема тежина во администрацијата. Сепак, останатите две опции одат во насока на драстично одземање на нејзината моќ.
Втората опција предлага целосна централизација и префрлање на сите клучни дипломатски надлежности под директна капа на Европската комисија предводена од Фон дер Лајен, додека третото сценарио предвидува децентрализација, односно враќање на клучните надворешни овластувања и одлуки директно кај самите земји членки. Ова последно сценарио би значело целосна маргинализација на функцијата на Калас и нејзино претворање во обична протоколарна улога без реално влијание.
Институционален лавиринт и војна за превласт со Фон дер Лајен
Вистинските проблеми, според тврдењата на високи европски дипломати, сепак лежат многу подлабоко од самата личност на Каја Калас. Нејзината позиција е уловена во застарен и комплициран институционален систем, каде што таа истовремено е потпретседател на независната Европска комисија, но и шеф на Европската служба за надворешно работење (ЕЕАС). Бидејќи надворешната политика на ЕУ бара апсолутна едногласност, само еден глас против е доволен за целосен колапс на која било иницијатива.
Зад сцената дополнително тлеат сериозни деструктивни напори и судири меѓу Калас и претседателката на Комисијата, Урсула фон дер Лајен. Под водство на Фон дер Лајен, Комисијата со текот на времето се самопрогласи за главен геополитички актер кој самостојно ги диригира одговорите на меѓународните кризи, со што свесно и континуирано го поткопува и онака ограничениот преговарачки мандат кој по закон треба да го извршува Каја Калас, правејќи ја нејзината функција речиси невозможна мисија.
