Европската Унија воведува построги правила за употребата на бисфенол А, познат како BPA, во материјалите што доаѓаат во контакт со храна. Ограничувањето не се однесува само на еднократната амбалажа, туку и на повеќекратни предмети како шишиња за вода, кутии за храна и дел од пластичниот кујнски прибор.
Бисфенол А е индустриска хемикалија која со децении се користи за производство на поликарбонатна пластика и епоксидни смоли. Може да се најде и во внатрешните премази на одредени конзерви и лименки, каде што служи како заштита од корозија и спречува металот да преминува во храната.
Зошто ЕУ го ограничува BPA?
Одлуката следува по научното мислење на Европската агенција за безбедност на храната (EFSA) од 2023 година. Агенцијата тогаш оцени дека изложеноста на BPA преку храната претставува потенцијален здравствен ризик за потрошувачите од сите возрасни групи и значително го намали прифатливиот дневен внес во однос на претходната проценка.
BPA е класифициран како ендокрин нарушувач, односно супстанција која може да влијае врз хормоналниот систем. Поради тоа, научниот интерес е особено насочен кон можните ефекти врз имунолошкиот и репродуктивниот систем, како и врз развојот на организмот.
Една од причините за загриженост е и широката изложеност на населението. Во истражувања спроведени во повеќе европски земји, BPA е детектиран во примероци од урина кај голем дел од испитаниците. Најзначаен извор на изложеност се смета храната, односно контактот со материјали во кои се присутни бисфеноли.
Не исчезнува веднаш од сите производи
Новите правила не значат дека сите производи со BPA ќе исчезнат преку ноќ.
За одредени категории се предвидени преодни периоди за производителите да најдат соодветни замени. Храната што веќе е спакувана во амбалажа што содржи BPA ќе може да остане во продажба до истекот на залихите.
Посебен преоден рок е предвиден за одредени конзервирани кисели производи, како риба, овошје и зеленчук. Во овие случаи, употребата на одредени премази со BPA е дозволена до 2028 година поради недостаток на соодветна алтернатива која би ја обезбедила потребната заштита на металната амбалажа.
Новите правила опфаќаат и други бисфеноли, меѓу кои бисфенол S (BPS) и бисфенол F (BPF). Целта е производителите да не ја заменат една ограничена супстанција со друга хемикалија со слични својства и потенцијални ризици.
Што можат да направат потрошувачите?
Додека постепено се спроведуваат новите европски правила, изложеноста може да се намали со неколку едноставни навики. За складирање и загревање храна може почесто да се користат стаклени или садови од нерѓосувачки челик. Особено е важно да се следат упатствата за употреба на пластичните садови и да не се загрева храна во нив доколку не се наменети за тоа.
Кај пластичните производи може да се бараат ознаки како „без бисфеноли“ или „BPA-free“, но важно е да се знае дека ознаката „BPA-free“ сама по себе не кажува дали производот содржи друг вид бисфенол. Најважната промена, сепак, ќе дојде од новите европски правила. Наместо одговорноста целосно да биде на потрошувачите, производителите ќе мора постепено да ги заменуваат материјалите што содржат BPA и други ограничени бисфеноли во производите што доаѓаат во контакт со храната.
