Во најновиот годишен извештај на генералниот секретар на Обединетите нации за деца и вооружени конфликти, кој ги опфаќа податоците за 2024 година, ОН верификувале 41.370 тешки прекршувања врз деца во воени конфликти, што е раст од 25 проценти во споредба со претходната година. Најтешката бројка е следната: 4.676 деца биле убиени, а 7.291 биле осакатени или повредени. Вкупно 11.967 деца биле директно погодени само преку убивање и осакатување, додека 22.495 деца биле жртви на регрутација, киднапирање, сексуално насилство, убиства, повреди и други тешки прекршувања.
Зад овие бројки не стои статистика, туку детство прекинато предвреме. Дете што не стигнало до училиште. Дете што спиело под звук на сирени. Дете што научило да препознава дрон пред да научи да чита. Дете што ја изгубило куќата, родителот, телото, гласот или чувството дека светот е безбедно место.
Ден што почна од војна, а денес зборува за секое насилство врз децата
Денес, 4 јуни, се одбележува Меѓународниот ден на невините деца жртви на агресија, официјален ден на Обединетите нации посветен на болката на децата кои се жртви на физичко, ментално и емоционално насилство. Денот е воспоставен во 1982 година, по седмата итна специјална седница на Генералното собрание на ОН за прашањето на Палестина, кога светската организација изразила згрозеност од големиот број палестински и либански деца жртви на агресија и одлучила секоја година на 4 јуни да се оддава признание на нивното страдање.
Но, со текот на времето, значењето на овој ден стана пошироко. Тој веќе не зборува само за деца во конкретна војна, туку за сите деца кои живеат под агресија, без разлика дали таа доаѓа од оружје, од систем, од домот, од училиштето, од интернетот или од тишината на институциите. ОН го дефинира овој ден како потсетник на болката што ја трпат децата низ светот како жртви на физичко, ментално и емоционално злоупотребување.
Насилството врз децата не секогаш има звук на бомба
Агресијата врз децата не секогаш изгледа како војна. Понекогаш изгледа како шамар „за воспитување“. Како навреда што се повторува секој ден. Како закана. Како запоставување. Како исмевање на училиште. Како сајбер булинг. Како присилно молчење. Како живот во дом каде што стравот е погласен од љубовта.
Според Светската здравствена организација, насилството врз деца ги опфаќа сите форми на насилство врз лица под 18 години, без разлика дали доаѓа од родители, старатели, врсници, партнери или непознати лица. На глобално ниво, се проценува дека до една милијарда деца на возраст од 2 до 17 години доживеале физичко, сексуално или емоционално насилство или запоставување во изминатата година.
УНИЦЕФ предупредува дека 1,6 милијарди деца, односно две од три деца во светот, редовно се соочуваат со насилно дисциплинирање дома. Околу 1,2 милијарди се изложени на физичко казнување, а речиси 400 милиони деца под пет години редовно трпат психолошка агресија или физичка казна во домот.
Најтешката вистина е дека агресијата врз децата не е исклучок. Таа е глобален образец. Во војна детето станува бегалец, мета, заложник, војник, бројка во извештај. Во мир, детето често станува невидлива жртва на насилство што се оправдува како дисциплина, традиција, приватна работа или „семеен проблем“.
Затоа овој ден не е само комеморација. Тој е политичка и морална опомена. Ако светот има правила на војување, тогаш првото правило мора да биде дека децата не се цели. Ако државите имаат системи за заштита, тогаш првата проверка на тие системи е дали детето може да биде слушнато, заштитено и извадено од кругот на насилство пред да биде предоцна.
Во вооружените конфликти, најчестите тешки прекршувања врз децата вклучуваат убивање и осакатување, регрутирање и користење деца во вооружени групи, сексуално насилство, киднапирање, напади врз училишта и болници и одбивање хуманитарен пристап. Во 2024 година, ОН регистрирале и 7.906 случаи на одбивање хуманитарна помош и 7.402 случаи на регрутирање и користење деца во вооружен конфликт.
Кога се напаѓа училиште, не се уништува само зграда. Се прекинува иднина. Кога болница станува мета, не се губи само здравствена услуга. Се губи последното место каде детето треба да биде безбедно. Кога хуманитарната помош не стигнува, гладот станува оружје. Кога дете се регрутира во војна, му се краде детството и му се наметнува вина што никогаш не требало да ја носи.
Но, и надвор од војните, последиците од насилството се длабоки. Децата кои растат со страв, понижување или злоупотреба имаат поголем ризик од анксиозност, депресија, посттрауматски стрес, самоповредување, проблеми со доверба, учење и односи. Насилството не завршува кога ќе престане ударот. Тоа продолжува во телото, во говорот, во изборите, во начинот на кој детето подоцна ќе го разбира светот.
Меѓународниот ден на невините деца жртви на агресија затоа бара повеќе од сочувство. Бара одговорност. Од државите да ги почитуваат меѓународното хуманитарно право и Конвенцијата за правата на детето. Од институциите да реагираат навреме. Од училиштата да препознаваат насилство. Од медиумите да не ги претвораат децата во сензација. Од возрасните да разберат дека детето не е ничија сопственост, туку личност со право на достоинство, безбедност и глас.
На 4 јуни светот не треба само да ги брои децата што страдале. Треба да се праша зошто толку често ги забележува дури кога веќе е предоцна.
