На 4 септември 1882 година, во Долен Менхетн, Њујорк, Томас Едисон ја пуштил во работа централата на улицата Пеарл, една од првите комерцијални електрични централи во светот. Во 15 часот работниците го вклучиле прекинувачот, а електричната енергија низ подземни бакарни кабли стигнала до првите корисници во градот. Скопје, за споредба, ја добило својата прва, значително помала електрична централа дури во 1909 година.
Прекинувачот што го осветлил Менхетн
Едисон бил главниот инженер и носител на проектот во сите негови фази. Централата на улицата Пеарл, финансирана, меѓу другите, од Џ. П. Морган и семејството Вандербилт, користела шест генератори на парен погон, кои биле способни да обезбедат електрична енергија за илјадници светилки.
На самиот почеток, мрежата опфаќала релативно мал број корисници, околу 80 до 85 муштерии, со вкупно околу 400 сијалици, на површина од приближно четвртина квадратна милја во финансискиот дел на градот. Едисон бил во канцеларијата на својот инвеститор кога му дал знак на главниот електричар, Џон В. Либ, да го затвори прекинувачот и да ја пушти електричната енергија во мрежата.
Тоа бил симболичен момент во историјата на електрификацијата: за првпат електричната енергија од една централа се дистрибуирала организирано до повеќе комерцијални корисници.
Подземни кабли наместо надземни жици
Наместо да ги преполни улиците на Менхетн со надземни жици, како што правеле некои од неговите конкуренти во областа на електричното осветлување, Едисон се определил за подземна дистрибутивна мрежа. Бакарните кабли биле поставени во железни канали под улиците. Решението барало големи инвестиции, особено во бакар, но овозможило поуредна и посигурна дистрибуција на електричната енергија.
До 1884 година, централата веќе снабдувала повеќе од 500 корисници и околу 10.000 светилки. Успехот на системот помогнал да се забрза развојот на електричната индустрија и изградбата на нови електрични централи низ САД.
Скопје ја чекало струјата уште 27 години
Додека Њујорк веќе влегувал во ерата на електрификацијата, Скопје сè уште било дел од Отоманската Империја. Првата електрична централа во градот била пуштена во работа во 1909 година, 27 години по централата на улицата Пеарл. Станувало збор за мала дизел-електрична централа со еден агрегат со моќност од 44 киловати и напон од 220 до 240 волти.
За разлика од системот на Едисон, кој бил наменет за комерцијално снабдување на голем број корисници, скопската централа имала многу поограничена намена. Електричната енергија се користела за напојување на пумпната станица на градскиот водовод, за осветлување на зградата на општината, на една улица и на конакот на турскиот валија.
Електрификацијата на другите градови во Македонија се одвивала постепено. Битола добила електрична централа во 1924 година, додека пошироката електрификација на земјата значително се забрзала по Втората светска војна.
Од малата централа на улицата Пеарл, која во 1882 година осветлила само дел од Долен Менхетн, започнала трансформацијата што за неколку децении ќе го промени начинот на кој живеат, работат и се движат современите градови. За Скопје, таа трансформација започнала 27 години подоцна, со еден мал генератор и мрежа што опфаќала само неколку објекти и една улица.
